'Tết sum vầy' trong mâm cỗ ba miền
Chia sẻ
Trong hành trình khám phá văn hóa Việt Nam, ẩm thực luôn là một trong những “tấm bản đồ” sống động nhất, đặc biệt là ẩm thực ngày Tết.
Nếu tính theo quỹ đạo trăng trôi thì mùa xuân, giờ dần (5h sáng) là thời điểm khởi đầu của mọi vòng lặp thời gian dù là nhỏ như một ngày hay lớn như một năm. Thế nên cái Tết quan trọng nhất của người Việt cũng là cái Tết đến sớm nhất: Tết Nguyên đán. Đó là cái Tết khởi đầu của một năm, một mùa, một chu kỳ canh tác nông nghiệp.
Trong dòng chảy hối hả của đời sống hiện đại, mâm cỗ Tết - tưởng chừng chỉ còn là một nghi thức - thực chất vẫn âm thầm giữ vai trò trung tâm trong đời sống tinh thần của người Việt: nơi kết nối gia đình, lưu giữ ký ức và chuyển giao những giá trị văn hóa qua nhiều thế hệ.
Workshop “Tết sum vầy: Mâm cỗ Tết ba miền” do Quán ăn Ngon và nhà báo Vĩnh Quyên thực hiện đã gợi lại tinh thần ấy bằng một cách tiếp cận tinh tế: đặt mâm cỗ vào bối cảnh văn hóa vùng miền, để mỗi món ăn không chỉ được thưởng thức bằng vị giác mà còn bằng sự thấu hiểu.
Nhà báo Vĩnh Quyên (thứ tư từ trái sang) cùng các đại biểu tham dự workshop.
Mâm cỗ Tết không đơn thuần chỉ là một bữa ăn
Trong văn hóa Việt, mâm cỗ Tết không đơn thuần là tập hợp các món ăn truyền thống. Đó là lễ vật dâng lên tổ tiên, là lời báo cáo một năm đã qua, là ước vọng cho năm mới bình an, sung túc. Mâm cỗ vì thế luôn mang tính biểu tượng cao: đủ đầy, cân bằng âm - dương, hài hòa màu sắc và hương vị.
Nhưng vượt lên ý nghĩa nghi lễ, mâm cỗ còn là “trái tim” của ngày Tết - nơi các thành viên trong gia đình quây quần, chia sẻ và kết nối. Từ khâu chuẩn bị nguyên liệu, nấu nướng đến bày biện, mâm cỗ Tết đòi hỏi sự chung tay của nhiều thế hệ. Chính quá trình ấy tạo nên giá trị tinh thần sâu sắc: sự tiếp nối truyền thống, sự gắn kết gia đình và cảm giác trở về sau một năm bận rộn.
Mâm cỗ đóng vai trò là "trái tim" của ngày Tết, kết nối các thành viên trong gia đình với nhau.
Với góc nhìn văn hóa - du lịch, mâm cỗ Tết không chỉ phản ánh thói quen ẩm thực, mà còn cho thấy nếp sống và tâm thức của người Việt trong thời khắc chuyển giao năm cũ - năm mới, đó chính là nơi du khách có thể “đọc” được nếp sống và tính cách của từng vùng đất.
Việt Nam trải dài theo địa lý và khí hậu, vì thế mâm cỗ Tết ở mỗi miền mang những đặc trưng rất riêng.
Nhà báo Vĩnh Quyên giao lưu cùng người tham dự.
Mâm cỗ Tết ở mỗi miền mang những đặc trưng rất riêng, được nhà báo Vĩnh Quyên lý giải cụ thể tại workshop.
Ví như miền Bắc, đặc biệt là Hà Nội, coi trọng sự đủ và cân bằng. Mâm cỗ thường có 4 bát, 6 hoặc 8 đĩa: canh bóng, canh măng, chim hầm cốm, mọc, bánh chưng, giò lụa, thịt đông, giò xào, nem rán, hạnh nhân hoặc bóng xào, nộm, xôi gấc… Vị Bắc thanh nhẹ, không quá cay, không quá ngọt, phản ánh tính cách trầm tĩnh, tiết chế và chỉn chu trong nếp sống kinh kỳ.
Miền Trung, với đại diện là Huế, lại nổi bật bởi sự cầu kỳ và tinh tế. Mâm cỗ Tết Huế thường nhiều món, được trình bày nhỏ nhắn, đẹp mắt. Các món như bánh tét, tré, nem chua, thịt ngâm mắm, dưa món cùng các loại bánh, mứt mang đậm dấu ấn của văn hóa cung đình: khắt khe trong chế biến, tỉ mỉ trong trang trí.
Miền Nam, tiêu biểu là Sài Gòn, lại phóng khoáng và rực rỡ. Thịt kho trứng, canh khổ qua, bánh tét, củ kiệu, dưa giá… mang vị ngọt rõ nét - vị ngọt của đất đai trù phú, của nắng ấm, của cởi mở, hào sảng đúng với tính cách của vùng đất phương Nam.
“Tết sum vầy - Mâm cỗ Tết ba miền” lựa chọn kể câu chuyện Tết bằng ẩm thực. Mâm cỗ Tết ba miền tại đây được tuyển chọn và phục dựng như một trải nghiệm văn hóa, nơi các món ăn đại diện cho các vùng đất nhưng cùng hội tụ trong một tinh thần chung: sum vầy và kết nối. Trong bối cảnh đời sống hiện đại, khi Tết đôi khi bị giản lược thành một kỳ nghỉ ngắn, mâm cỗ vẫn âm thầm giữ vai trò nhắc nhớ, rằng Tết là thời điểm để trở về với gia đình, với ký ức và với những giá trị văn hóa bền vững.
Sự đủ đầy của đĩa giò lụa miền Bắc, sự cầu kỳ trong cách bài trí món ăn của vùng đất Cố đô nơi miền Trung nắng gió, hay sự cởi mở của miền Nam trong đĩa khổ qua nhồi thịt được thể hiện chỉn chu trong mâm cỗ Tết ba miền tại workshop.
Ở góc nhìn du lịch văn hóa, mâm cỗ Tết là một trong những điểm chạm rõ nét nhất để khám phá bản sắc Việt Nam. Không cần đi xa, chỉ cần ngồi trước một mâm cơm ngày Tết, người ta đã có thể cảm nhận được chiều sâu của truyền thống, sự tinh tế trong ẩm thực và tinh thần đề cao gia đình của người Việt.
Mâm cỗ Tết ba miền được xây dựng như một bức tranh tổng hòa với trục chính là các món ăn truyền thống của Hà Nội như canh măng, nem cua bể, nộm su hào, giò xào, bánh chưng. Bên cạnh đó là món canh khổ qua hầm của miền Nam, tré và bắp bò cuộn tai heo ngâm mắm của Huế, dưa góp và các loại mứt ba miền. Điều thú vị là dù phong vị từng vùng khác biệt nhưng khi đặt cùng mâm lại không hề rời rạc, mà bổ sung cho nhau về hương vị và ý nghĩa.
Mâm cỗ Tết ba miền tại workshop là sự tổng hợp hài hòa hương vị tinh tế của ba miền đất nước.
Chị Hạnh Phạm - CEO Hệ thống Quán ăn Ngon, đã rất kỳ công trong việc tạo dựng một không gian đậm Tết cổ truyền với sắc màu rực rỡ với những loại hoa truyền thống.
Đặc biệt, khách tham dự được thưởng lãm hoa giấy Thanh Tiên - một loại hoa làm bằng giấy của làng Thanh Tiên được người dân Huế rất yêu thích, thường xuất hiện trong các dịp lễ tết quan trọng. Trong không gian đặc biệt đấy, mâm cỗ sum vầy ba miền đã trở thành cầu nối giữa quá khứ và hiện tại. Đó không chỉ là ký ức của thế hệ trước, mà còn là trải nghiệm để người trẻ thưởng thức món ăn và lắng nghe câu chuyện phía sau mỗi hương vị: về vùng đất, về con người và về những giá trị đang dần bị lãng quên trong nhịp sống hiện đại.
Nhà báo Vĩnh Quyên nói về sự độc đáo của hoa giấy Thanh Tiên.
Mâm ngũ quả - tiếng nói thầm lặng của từng vùng đất
Song hành với mâm cỗ, mâm ngũ quả cũng là một phần không thể thiếu trong ngày Tết Việt, nhưng ở mỗi miền, cách bày biện và lựa chọn trái cây lại mang những thông điệp riêng.
Miền Bắc chú trọng hình thức tròn đầy, màu sắc hài hòa, 5 loại quả, 5 màu tượng trưng cho ngũ hành thể hiện ước mong sung túc và viên mãn. Miền Trung giản dị, linh hoạt, đề cao sự thành tâm hơn là hình thức nên nhà có quả gì sẽ bày quả đấy. Trong khi đó, mâm ngũ quả miền Nam nổi bật với lối chơi chữ dân gian "Cầu, dừa, sung, đủ, xài" thể hiện một triết lý sống giản dị, cầu vừa đủ.
Mâm ngũ quả ba miền như một “bản đồ văn hóa” thu nhỏ, giúp người tham dự hiểu thêm về tâm thức và niềm tin của người Việt trong dịp đầu năm. Sự khác biệt ấy cho thấy cùng một phong tục, nhưng mỗi vùng đất lại gửi gắm vào đó cách nhìn và triết lý sống riêng.
Workshop còn mang đến hình ảnh mâm ngũ quả ba miền độc đáo giới thiệu đến người tham dự.
Người kể chuyện Tết
Sự hiện diện của nhà báo Vĩnh Quyên trong workshop đóng vai trò như một “người dẫn chuyện”, giữ vai trò kết nối các lớp nghĩa của mâm cỗ Tết.
Bằng góc nhìn của một nhà báo và của một chuyên gia ẩm thực, chị giúp người tham dự nhận ra rằng: mâm cỗ Tết không bất biến. Nó thay đổi theo thời gian, theo hoàn cảnh sống, nhưng tinh thần cốt lõi - đoàn viên và tri ân - thì vẫn còn nguyên giá trị. Trong xã hội hiện đại, khi Tết dần bị giản lược thành kỳ nghỉ, mâm cỗ Tết - dù lớn hay nhỏ - vẫn nhắc chúng ta rằng: chỉ cần còn ngồi bên nhau, còn sẻ chia bữa cơm đầu năm, thì Tết vẫn trọn vẹn.
Ở góc độ du lịch, mâm cỗ Tết không chỉ là trải nghiệm ẩm thực, mà còn là hành trình khám phá bản sắc Việt. Và khi những mâm cỗ của ba miền cùng hội tụ trong một không gian, thông điệp về sự đa dạng nhưng thống nhất của văn hóa Việt Nam càng trở nên rõ nét: dù khác biệt về khẩu vị và phong tục, Tết vẫn là nơi để trở về, để sum vầy và để sẻ chia.
Workshop mượn hình ảnh mâm cỗ Tết ba miền để nói về sự đa dạng nhưng thống nhất của văn hóa Việt Nam trong chính khẩu vị và phong tục của mỗi vùng, để rồi đúc kết lại một chân lý giản dị: Tết vẫn là nơi để trở về, để sum vầy và để sẻ chia.
Trong không gian mang hơi hướng hoài niệm, mâm cỗ tại Ngon không chỉ để thưởng thức mà còn để cảm nhận. Mỗi món ăn trở thành một điểm chạm ký ức, gợi nhắc về gia đình, về những cái Tết đã qua và về ý nghĩa của sự sum vầy.
Workshop “Tết sum vầy” do các bếp trưởng tài hoa của Quán ăn Ngon thực hiện đã mở ra một góc nhìn thú vị: tiếp cận mâm cỗ Tết như một trải nghiệm văn hóa, nơi ẩm thực kể câu chuyện về hành trình Nam - Trung - Bắc trong cùng một không gian.
Khi các món ăn truyền thống của ba miền cùng hội tụ, thông điệp ấy càng trở nên rõ ràng: dù khác biệt về khẩu vị và phong tục, Tết vẫn là điểm gặp chung của người Việt. Đó là hành trình trở về với gia đình, với ký ức và với những giá trị văn hóa bền vững - những giá trị tạo nên bản sắc Việt Nam trong dòng chảy hiện đại.
Phở Museum, bảo tàng ẩm thực đầu tiên tại Việt Nam chính thức khai trương sáng nay, lưu giữ hàng trăm hiện vật, tư liệu...
Ngoài biển xanh cát trắng, nơi đây còn có những món ăn dân dã gây thương nhớ cho du khách gần xa. Từ bánh hỏi, bánh khọt...
