Để đạt tới một hệ sinh thái du lịch số hoàn chỉnh, ngành Du lịch TP.HCM vẫn còn không ít khó khăn phải vượt qua, rào cản cần tháo gỡ mang tính nền tảng và dài hạn, đòi hỏi chiến lược có tính đồng bộ, tiêu chuẩn và bám sát dòng chảy xu hướng quốc tế.
Ngành Du lịch TP.HCM hiện đang ở giai đoạn “chuyển pha”, vượt qua mức số hóa thông tin cơ bản và bắt đầu tiến vào giai đoạn vận hành thông minh, nhằm hiện thực hóa mục tiêu đặt ra trong Nghị quyết 57. Sau gần một năm triển khai Nghị quyết 57, toàn ngành đã đạt được những thành tựu đáng kể. Song, để đạt tới một hệ sinh thái du lịch số hoàn chỉnh, vẫn còn không ít khó khăn phải vượt qua, rào cản cần tháo gỡ mang tính nền tảng và dài hạn, đòi hỏi chiến lược có tính đồng bộ, tiêu chuẩn và bám sát dòng chảy xu hướng quốc tế.
Theo nhiều chuyên gia, doanh nghiệp hoạt động trong ngành du lịch, đòi hỏi cấp thiết hiện nay là cần đến một chiến lược tổng thể cho các bên liên quan, hoàn thiện hệ sinh thái, cũng như thách thức lớn nhất của ngành Du lịch TP.HCM vẫn nằm ở nguồn nhân lực chất lượng cao.
Cần chiến lược tổng thể cho các bên liên quan, hoàn thiện hệ sinh thái:
Thực hiện Nghị quyết không chỉ nằm ở cấp sở ngành, mà cần sự dẫn dắt nhất quán của Thành phố, hướng tới tư duy “bài toán chung” thay vì “giải pháp riêng rẽ”. Một trong những nhiệm vụ ưu tiên là xây dựng kiến trúc dữ liệu du lịch đô thị và thiết lập cơ chế kết nối các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs). Hiện nay, phần lớn SMEs vẫn đứng ngoài cuộc, hoặc đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số “theo phong trào” với tâm lý “tốn kém, phức tạp”, dẫn đến tình trạng phân hóa sâu sắc, tạo ra khoảng cách ngày càng lớn giữa các doanh nghiệp tiên phong và phần đông các doanh nghiệp khác còn thụ động.
Cùng với đó, việc tiêu chuẩn hóa và đồng bộ hóa dữ liệu vẫn là thách thức lớn. Mặc dù Thành phố đã xây dựng Kho dữ liệu dùng chung, nhưng thực tế hàng trăm doanh nghiệp đang sử dụng những nền tảng phần mềm khác nhau, từ hệ thống quản lý homestay như Tcsoft đến hệ thống PMS phức tạp như Newway của các khách sạn 5 sao. Nếu không xây dựng được bộ tiêu chuẩn dữ liệu thống nhất và cơ chế bắt buộc tuân thủ, dữ liệu đổ về Trung tâm Điều hành Du lịch Thông minh (IOC) sẽ vừa phân mảnh vừa không “sạch”, khiến IOC chỉ vận hành như một trung tâm giám sát thay vì trở thành công cụ phân tích - dự báo chiến lược đúng nghĩa.
Thành phố cũng cần sớm phát triển một cổng thông tin du lịch thống nhất, cập nhật theo thời gian thực các nội dung chuyên môn, sản phẩm mới và dữ liệu vận hành để tăng tính minh bạch và tối ưu hiệu quả khai thác dữ liệu.
Ông Nguyễn Trần Vĩnh Anh, Giám đốc đối ngoại TST Tourist, nhận định rằng: “Tốc độ chuyển đổi số của du lịch vẫn còn chậm so với các lĩnh vực như tài chính, bán lẻ, hay các quốc gia đi đầu trong khu vực như Singapore, Thái Lan”.
Theo ông, thách thức lớn hiện nay là thiếu sự kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các chủ thể trong chuỗi giá trị du lịch từ lữ hành, lưu trú, vận chuyển, điểm tham quan đến cơ quan quản lý. Thiếu sự liên thông này khiến TP.HCM chưa thể hình thành một hệ sinh thái du lịch số hoàn chỉnh, cũng như chưa tạo được trải nghiệm liền mạch cho khách quốc tế. “Hy vọng sự phối hợp này sớm được hoàn thiện trong tương lai gần,” ông chia sẻ.
Trước các thách thức này, Thạc sĩ Huỳnh Ngọc Thái Anh, Giảng viên Khoa học Máy tính, Đại học Cần Thơ đề xuất bước đi đầu tiên và cấp thiết là thành lập một đơn vị chuyên trách như “Ban Chỉ đạo Chuyển đổi số Du lịch Đô thị”, nhằm thống nhất quản trị, tiêu chuẩn kỹ thuật và tiêu chuẩn dữ liệu.
Theo ông, sự dẫn dắt mạnh mẽ từ cấp cao sẽ tạo nền tảng cho các sở ngành và doanh nghiệp triển khai đồng bộ. Bên cạnh đó, cần xây dựng khung nhận thức và chương trình đào tạo phù hợp cho lãnh đạo doanh nghiệp, cơ quan quản lý và đội ngũ nòng cốt trong ngành để nâng cao năng lực thực thi. Sau đó là xây dựng khung triển khai hướng tới khía cạnh tiêu chuẩn hóa hạ tầng kỹ thuật để đảm bảo tính nhất quán trong thực thi dài hạn.
Trong bối cảnh sau sáp nhập, TP.HCM cũng cần đẩy nhanh việc hợp nhất các sản phẩm du lịch số có tính tương đồng giữa các địa phương. Chẳng hạn, bản đồ du lịch 3D/360 của TP.HCM và Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây được phát triển bởi hai đơn vị khác nhau, dẫn đến sự không đồng nhất về trải nghiệm và chuẩn dữ liệu.
Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao:
Đối với mảng hướng dẫn viên, theo ông Trần Trung Hiếu, Ủy viên Ban chấp hành Chi hội Hướng dẫn viên Du lịch TP.HCM: “Hiện nay, việc tăng cường năng lực đáp ứng định hướng chuyển đổi số hiện tại tập trung nhiều vào các hướng dẫn viên outbound do bản chất tour đường dài và đòi hỏi tính đa nhiệm. Đối với hướng dẫn viên inbound, việc ứng dụng công nghệ còn ít do đặc thù tour ngắn ngày và đòi hỏi vững nghiệp vụ nhiều hơn”.
Các hướng dẫn viên outbound nắm khá vững các công cụ chỉnh sửa video và truyền thông trên nền tảng số. Đồng thời, để tuân thủ các quy định mới về thuyết minh trên xe, họ linh động chuyển đổi phương thức thuyết minh qua video dựng sẵn, đường link online. Các công tác giới thiệu điểm đến, yêu cầu thủ tục nhập cảnh, quy định văn hóa địa phương cũng đều chuyển đổi qua hình thức video trực tuyến, thay cho văn bản giấy trước đây.
Với công tác đào tạo, ông Trung Hiếu cũng cho biết các doanh nghiệp lớn như TST Tourist, Saigontourist, Vietravel, Bến Thành Tourist đều có ngân sách để chủ động nâng cao khả năng tiếp cận, sử dụng công nghệ vào công việc cho nhân viên. Riêng Chi hội Hướng dẫn viên Du lịch TP.HCM cũng đã xây dựng các nền tảng truyền thông qua Zalo OA, Facebook, Youtube, TikTok, website... Đơn vị có phân ban truyền thông và đào tạo, tích cực phát triển nội dung số để lan tỏa thông tin, bổ sung kỹ năng cho anh em. Tuy nhiên, ông đánh giá công tác đào tạo vẫn đơn lẻ theo doanh nghiệp, thiếu tính đồng bộ và có chiến lược từ phía Sở Du lịch TP.HCM.
Đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số chỉ có thể thành công khi doanh nghiệp và cơ quan quản lý sở hữu đội ngũ có chuyên môn về AI, dữ liệu lớn, quản trị số và an ninh mạng. Tuy nhiên, sự thiếu hụt nhân lực công nghệ chất lượng cao trong ngành Du lịch đang trở thành điểm nghẽn đáng lo ngại.
Theo ông Phùng Hải Long, Giám đốc Chương trình microMBA FPT và đồng sáng lập AI Leaders Vietnam, trong các khóa học FPT microMBA AI - cấp Chứng chỉ AI Văn phòng FPT, hiện có khoảng 15-20% học viên đến từ lĩnh vực du lịch. Đây là tín hiệu sáng, phản ánh tín hiệu tích cực trong việc chủ động tiếp cận câu chuyện số hóa bài bản của các nhân sự trong ngành.
Song ngành Du lịch TP.HCM hiện vẫn thiếu hụt trầm trọng nhân lực công nghệ qua đào tạo, và có nền tảng chuyên môn cứng. Vì thế, khả năng tự triển khai nhanh các sản phẩm hay phát triển mô hình đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số cho ngành hầu như phải dựa vào đối tác thứ ba.
PGS.TS Quản Thành Thơ, Trưởng khoa Khoa học và Kỹ thuật Máy tính, Đại học Bách khoa TP.HCM
Phân tích từ PGS.TS Quản Thành Thơ, Trưởng khoa Khoa học và Kỹ thuật Máy tính, Đại học Bách khoa TP.HCM cho thấy, nguồn nhân lực Công nghệ thông tin, Khoa học máy tính không “mặn mà” với ngành Du lịch có thể đến từ mấy lý do chính:
Một, không gian ứng dụng công nghệ cao trong du lịch tại TP.HCM và Việt Nam nói chung còn bị hạn chế, nhiều doanh nghiệp vẫn vận hành theo mô hình truyền thống, ít sử dụng hoặc phát triển mạnh các giải pháp công nghệ như AI, dữ liệu lớn, tự động hóa. Hai, kỹ năng và định hướng chuyên ngành chưa phù hợp, phần lớn, sinh viên ngành khoa học máy tính thường được đào tạo nền tảng công nghệ mạng lập trình, dữ liệu lớn, AI, an ninh mạng…, nhưng thiếu kiến thức về ngành du lịch - khách sạn, trải nghiệm người dùng, quản lý dịch vụ, marketing số, logistics du lịch…
Ba, khoảng cách giữa doanh nghiệp du lịch và môi trường công nghệ cao, vì doanh nghiệp du lịch thường yêu cầu nhân lực làm việc ngay, vận hành dịch vụ, quản lý khách hàng, marketing… hơn là phát triển nền tảng công nghệ mới, dẫn tới ít các vị trí “chuyên sâu công nghệ” được mở ra trong ngành du lịch. Bốn, nhân lực công nghệ cao còn cần kỹ năng như giao tiếp, làm việc đa ngành, hiểu nhu cầu thị trường du lịch, khách hàng, logistics, trải nghiệm số; nếu thiếu thì khó hòa nhập vào lĩnh vực du lịch vốn nhạy về dịch vụ.
Cuối cùng, chênh lệch kỳ vọng nghề nghiệp và thực tế thị trường du lịch dẫn tới việc ngành khoa học máy tính ít chọn du lịch làm đường đầu. Hiện nay, từ phía Sở Du lịch hay các doanh nghiệp cũng chưa có sự tiếp cận chủ động để đề xuất mang đề tài du lịch vào nhà trường để mang du lịch đến gần với nguồn nhân sự mẫn cán.
Giải pháp cấp bách là mở rộng các chương trình đào tạo quản lý cấp cao theo chuẩn quốc tế, tập trung vào tư duy dữ liệu, quản trị chuyển đổi số và quản trị rủi ro số. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế giữ chân và thu hút nhân tài số, với các chính sách đào tạo, khuyến khích học tập thông qua ưu đãi cạnh tranh về lương thưởng, môi trường làm việc và cơ hội phát triển.
PGS.TS Quản Thành Thơ đề xuất mô hình “Ba nhà”: Nhà trường - Doanh nghiệp - Nhà nước, nhằm thúc đẩy nguồn nhân lực du lịch số. Trong đó, nhà trường sẽ chủ động hợp tác với các tập đoàn, hãng lữ hành, khách sạn và nền tảng dịch vụ số du lịch tại TP.HCM để cùng xây dựng chương trình đào tạo, đặt bài toán thực tế, cung cấp internship và dự án thực hành.
Qua đó, sinh viên sẽ được làm việc trực tiếp với doanh nghiệp du lịch trong các đề tài số hóa dịch vụ, AI cho trải nghiệm khách du lịch, dữ liệu lớn ngành du lịch, hệ thống số hóa điểm đến. Việc này đồng thời sẽ hỗ trợ doanh nghiệp du lịch có nguồn nhân lực công nghệ cao phù hợp và đẩy nhanh chuyển đổi số trong thực tế.
Khoa Khoa học và Kỹ thuật máy tính cũng cởi mở trong việc cùng doanh nghiệp xây dựng Chương trình đào tạo chuyên sâu “Công nghệ & Du lịch thông minh” và mạng lưới kết nối và sáng kiến chung.
“Đồng thời, Khoa sẽ kiến nghị với nhà trường và địa phương về cơ chế khuyến khích, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp khi tham gia đào tạo - ví dụ hợp tác tài trợ học bổng, tài trợ dự án, ưu đãi thuế hoặc co-funding giải pháp công nghệ du lịch - điều này cũng trùng với tinh thần Nghị quyết 57 yêu cầu “đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng khoa học, công nghệ… trong doanh nghiệp””, PGS.TS Quản Thành Thơ nhấn mạnh.
Qua những gợi mở và ý kiến đóng góp từ góc nhìn ngành Du lịch TP.HCM, có thể thấy sự liên kết đa ngành, đa bên vững chắc để cùng chung tay giải quyết những “bài toán” căn cơ, thách thức sẽ góp phần sớm đưa Nghị quyết 57 đi vào thực tiễn cuộc sống một cách sống động, hiệu quả.
Bài 1: Điểm sáng từ Nghị quyết 57: TP.HCM hướng tới siêu đô thị du lịch thông minh
