Để bánh mì Việt vươn xa mạnh mẽ hơn

Bánh mì, không phải là thực phẩm thuẩn Việt mà được du nhập vào Việt Nam giữa thế kỷ 19 qua các nhà truyền đạo. Gần hai trăm năm, trải bao thăng trầm thời cuộc, bánh mì baguette của Pháp được Việt hóa, trở thành món ăn quen thuộc, chỉ sau cơm.

Ở miền Nam, trước 1975 có chương trình cung cấp bánh mì và sữa cho các trường tiểu học cả miền Nam. “Bánh mì Sài Gòn” là đặc sản, món quà quí mà lũ trẻ quê mê tít mỗi khi có ai từ Sài Gòn về. Sau năm 1975, bánh mì trở nên hàng hiếm, được phân phối theo định chuẩn bao cấp và không còn hương vị như xưa. Từ ngày đất nước đổi mới, bánh mì chuyển mình, cả lượng lẫn chất.

Mô hình bánh mì để khách check-in tại Lễ hội bánh mì 2026

Chưa ai thống kê được bánh mì Việt có bao nhiêu loại, cả mặn lẫn chay; từ nguyên liệu, phụ liệu, phụ gia đến nhân bánh. Các biến tấu vượt xa tưởng tượng của bánh mì nguyên thủy, theo chân người Việt, đi khắp thế giới. Từ màu sắc đến hình dáng. Ngoài bột mì, bánh mì Việt có thêm phụ liệu từ các loại trái cây. Nhân bánh thì không đếm xuể. Riêng bánh mì kem cũng hàng chục loại. Các loại nước sốt và phụ gia cũng vậy.

Ngày 24/3/2011, từ điển tiếng Anh Oxford (Oxford English Dictionary - OED) có thêm từ mới “Banh mi”, danh từ riêng, chỉ loại bánh mì kẹp đặc trưng của Việt Nam. TasteAtlas từng xếp bánh mì Việt Nam số 1 trong danh sách 100 món sandwich ngon nhất thế giới. CNN liên tục đưa bánh mì vào top 25 món sandwich hấp dẫn nhất thế giới, từ 2023...

Không chỉ là món ăn quen thuộc với người Việt, bánh mì còn "hạ gục" nhiều thực khách quốc tế vì sự thơm ngon, kết hợp hài hòa giữa lớp vỏ giòn, phần nhân đa dạng và hương vị đặc trưng không thể nhầm lẫn. Mê món bánh mì Việt Nam, hơn 200.000 người đã tham gia nhóm Facebook Vietnamese Banh Mi Appreciation Society để bàn luận về món ăn mà mình yêu thích. 

Cần thêm các tiểu cảnh bánh mì xưa

Lễ hội Bánh Mì Việt Nam lần 4 vừa diễn ra tại công viên Lê Văn Tám, TPHCM. Lễ hội thành công vượt mức cả về lượng khách, lượng bánh tiêu thụ lẫn doanh thu. Các gian hàng lúc nào cũng có người xếp hàng rồng rắn chờ mua hàng, bất chấp nắng nóng chuyển mưa. An ninh trật tự, vệ sinh môi trường và vệ sinh thực phẩm đều đảm bảo. Khách dự lễ hội ngày càng có ý thức.

Báo chí và mạng xã hội đồng loạt đưa tin, viết bài; tạo hiệu ứng tích cực, lan tỏa. Nhiều đề xuất thiết thực để bánh mì Việt vươn xa. Khi một món ăn được đưa lên thành lễ hội, được tổ chức bài bản, được trải nghiệm, nó không còn là "thức ăn" mà trở thành "giá trị" - nếu biết gìn giữ và phát triển đúng hướng, thừa khả năng vươn ra thế giới, như chủ đề lễ hội lần 4 "Bánh mì Việt Nam: Giá trị ẩm thực thế giới - Lan tỏa năm châu".

Điểm trừ duy nhất của lễ hội là thiếu chỗ gởi xe. Không ít người phải ra về vì không thể gởi xe. Đây là vấn đề nan giải khi tổ chức các sự kiện lớn ở trung tâm Sài Gòn mà công viên Lê Văn Tám là khó nhất. Rất nhiều người khen nhưng có nhiều người tiếc vì “Lễ hội Bánh Mì Việt Nam” như chiếc áo chật. Cần phải thay áo mới. Đó là những tín hiệu vui.

Lễ hội Bánh mì thu hút đông đảo người dân, du khách. Ảnh: Hữu Long

Trước hết là tìm nơi tổ chức phù hợp hơn. Giải quyết căn cơ chỗ gởi xe. Vừa rồi, nhiều người không tìm được chỗ gởi xe. Quay về thì tiếc nên bỏ đại xe ở mấy chỗ trống. May là không ai bị mất xe. Nếu có, hình ảnh lễ hội ít nhiều bị ảnh hưởng. Không nên tổ chức lẽ hội ở công viên Lê Văn Tám nếu không giải được bài toán giữ xe. Lượng khách năm sau sẽ đông hơn năm trước. Chuyện giữ xe sẽ càng bức bối.

Có người bảo công viên Văn hóa Đầm Sen là địa điểm tối ưu. Không gian thoáng rộng, ngày có bóng mát, không sợ thiếu chỗ gởi xe. Hơi xa trung tâm nhưng giao thông thuận tiện. Nếu được, còn tạo ra sự liên kết, đôi bên cùng có lợi và thí điểm việc mở rộng kinh tế đêm từ các công viên, đồng thời vực dậy các hoạt động một thời sôi động ở Đầm Sen.

Nên có các hội thi từng loại bánh mì – bánh mì thô – bánh mì chay – mặn – cá - thịt – thập cẩm... Có giải thưởng của Ban giám khảo và giải thưởng của khách hàng (dùng thử mới được bình chọn). Công bố giải thưởng trong lễ hội và bán rộng rãi cho du khách thưởng thức. Du khách cần được tham gia trải nghiêm – làm – nướng bánh – thưởng thức. Cần thêm những tiểu cảnh, cả xưa lẫn hiện đại.

Làm sao mỗi lần lễ hội đều có thêm sản phẩm mới, được mọi người náo nức chờ đợi và đón nhận.

Kinh doanh hiệu quả cần có thương hiệu và được bảo hộ. Muốn vươn xa, việc này càng cấp bách. Rất cần có chiến lược quảng bá bánh mì Việt Nam một cách bài bản với từng bước đi cụ thể mà lễ hội hàng năm là điểm nhấn. Nên đổi tên “Lễ hội” thành “Những ngày hội” hoặc “Festival” vì đã gọi là “Lễ” phải có nghi thức và vật cúng. Cần nâng tầm lễ hội thành cấp quốc gia và quốc tế.

Gần 50 năm trước, cô bé nhi đồng Phan Thị Vàng Anh (nay là nhà văn) đã giới thiệu bánh mì Việt Nam ra thế giới qua bài thơ “Hôm nay trời nắng chang chang. Mèo con đi học chẳng mang thừ gì. Chỉ mang một cái bút chì. Và mang một mẩu bánh mì con con”. Ba năm sau, những câu thơ hồn nhiên, dí dỏm đã được UNESCO trao đồng giải nhất của cuộc thi Thơ Thiếu Nhi quốc tế vào năm 1979.

Năm 1979, Vàng Anh từng giới thiệu “mẩu bánh mì con con” Việt Nam cho thiếu nhi năm châu như báo trước tương lai vươn mình ra thế giới của bánh mì Việt Nam.

Cũng như Tây Nguyên, dù không làm ra cồng chiêng nhưng đã biến cồng chiêng thành di sản văn hóa phi vật thể của thế giới. Tương tự, bánh mì với người Việt Nam cũng vậy. Đó là nền tảng sáng tạo vững chắc, “Nothing but win”; biến cái không phải của mình thành của mình một cách độc đáo. Bánh mì Việt Nam xuất khẩu và nhượng quyền thương hiệu, tại sao không?

Để bánh mì Việt Nam vươn xa mạnh mẽ, còn nhiều việc phải làm.