Sau Đại hội XIV của Đảng, khái niệm “cực tăng trưởng” không chỉ được đo đếm bằng quy mô kinh tế mà còn được định vị bằng hàm lượng tri thức công nghệ. Qua đó, các cực tăng trưởng này được kỳ vọng sẽ giúp đất nước vừa bứt phá phát triển, vừa hiện thực hóa mục tiêu phụng sự và kiến tạo hạnh phúc cho nhân dân.
Năm 2025, trong tổng số 8 ứng viên ngành Vật lý được Hội đồng Giáo sư Nhà nước công nhận đạt chuẩn giáo sư, chỉ có một nhà khoa học nữ – GS.TS Trần Thị Thanh Vân (bên phải), Trưởng Khoa Khoa học và Công nghệ vật liệu, Trường ĐH Khoa học tự nhiên. Ở tuổi 45, chị trở thành nữ giáo sư trẻ nhất năm 2025.
Nhìn lại chặng đường đổi mới đi qua, nền kinh tế nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn, song cũng đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải tái cơ cấu để vượt qua bẫy thu nhập trung bình.
Báo cáo tổng kết Đại hội XIV của Đảng nhận định, trong một thời gian dài, mô hình tăng trưởng của đất nước chủ yếu dựa trên việc khai thác tài nguyên và tận dụng lợi thế lao động giá rẻ. Tuy nhiên, trong bối cảnh toàn cầu đang chuyển dịch mạnh mẽ sang nền kinh tế tri thức và kinh tế số, dư địa của các lợi thế “tĩnh” này đang dần thu hẹp, đặt ra những thách thức không nhỏ về nguy cơ tụt hậu.
Trước tình hình đó, Đại hội XIV đã xác lập một tư duy phát triển mới cho giai đoạn 2026-2030. Quan điểm chỉ đạo xuyên suốt là tăng trưởng nhanh nhưng phải bền vững, đi vào chiều sâu, tức dựa vào tri thức, công nghệ, năng suất, chất lượng và hiệu quả. Đây là bước chuyển mang tính quyết định để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Tri thức công nghệ là nền tảng nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong thời gian tới. Ảnh: Be Easy.
Nghị quyết Đại hội XIV đã xác định rõ yêu cầu cấp thiết về việc xác lập mô hình tăng trưởng mới, trong đó việc hình thành các cực tăng trưởng mạnh không chỉ dừng lại ở quy mô địa lý mà phải dựa trên sự liên kết chuỗi giá trị và trình độ công nghệ, từ đó, làm nền tảng cho sự bứt phá.
Trước hết, đó là tầm nhìn chiến lược về việc xây dựng các trung tâm tài chính quốc tế và hệ thống logistics thế hệ mới.
Đại hội XIV nhấn mạnh việc hình thành các trung tâm tài chính quy mô khu vực và thế giới, đi đôi với phát triển các trung tâm dịch vụ, du lịch chất lượng cao.
Ảnh bên trái là Trung tâm Tài chính quốc tế của Việt Nam đặt tại Đà Nẵng, vừa được khai trương vào ngày 9/1. Ảnh bên phải là Trung tâm Tài chính quốc tế TP.HCM - tháp Saigon Marina IFC, đi vào hoạt động từ cuối tháng 12/2025. Ảnh: CTT Đà Nẵng, Saigon Marina IFC.
Đặc biệt, trong lĩnh vực logistics, tư duy phát triển đã có bước tiến vượt bậc khi không chỉ tập trung vào hạ tầng cứng mà còn yêu cầu các trung tâm này phải gắn kết chặt chẽ với cảng biển, cảng hàng không trung chuyển quốc tế, cửa khẩu quốc tế lớn trên nền tảng “hiện đại, tự động hóa cao”. Sự tự động hóa này chính là chìa khóa để Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, giảm chi phí logistics vốn là một điểm nghẽn kéo dài nhiều năm qua.
Cảng Cát Lái - "trái tim thép" của ngành logistics Việt Nam. Sinh ra từ tầm nhìn chiến lược về việc mở rộng cửa ngõ giao thương của Thành phố về phía Đông, Cát Lái đã nhanh chóng vươn lên khẳng định vị thế là cảng container lớn và hiện đại bậc nhất cả nước. Ảnh: Long Hồ.
Thứ hai, hạ tầng số và hạ tầng dữ liệu được xác định là “mạch máu” của nền kinh tế mới. Để hiện thực hóa mục tiêu hình thành các đặc khu kinh tế thế hệ mới ngang tầm khu vực, hạ tầng giao thông là chưa đủ. Đảng ta xác định ưu tiên đột phá vào hạ tầng số, hạ tầng dữ liệu. Đây là điều kiện tiên quyết để chuyển đổi mô hình quản lý, vận hành các khu kinh tế từ phương thức truyền thống sang mô hình thông minh, dựa trên dữ liệu, bảo đảm tính kết nối liên tục và hiệu quả.
Công nghệ số là điều kiện tiên quyết để chuyển đổi mô hình quản lý, vận hành các khu kinh tế từ phương thức truyền thống sang mô hình thông minh. Ảnh: Getty Images.
Thứ ba, công nghệ phải trở thành công cụ để nền kinh tế “xanh hóa” thật chất. Trong bối cảnh các thị trường lớn ngày càng dựng lên các “hàng rào” kỹ thuật khắt khe về môi trường, phát triển kinh tế tuần hoàn và sử dụng hiệu quả tài nguyên là bắt buộc. Doanh nghiệp Việt Nam cần ứng dụng công nghệ để thích ứng chủ động với các chuẩn mực mới của thương mại và đầu tư toàn cầu.
Công nghệ số là công cụ đắc lực để nền kinh tế chuyển đổi "xanh" thật chất. Ảnh: Getty Images.
Ông Abraham Nguyễn Quang Huy - Chủ tịch Hội đồng Liên hiệp Kinh tế Toàn cầu (9S UNION), Phó Chủ tịch Hiệp hội Khởi nghiệp Quốc gia cho biết, trong bối cảnh thế giới đang tái cấu trúc chuỗi cung ứng và cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt, trí tuệ nhân tạo được xem là hạ tầng quyền lực mới của thời đại.
“AI không chỉ quyết định năng suất mà còn định hình năng lực quản trị và vị thế của mỗi quốc gia trong trật tự kinh tế toàn cầu mới”, ông Huy nhận định.
Cũng theo ông Huy, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài cũng có thể xem như một nguồn lực toàn cầu của dân tộc. Ông chia sẻ, nếu được kết nối bằng cơ chế minh bạch và môi trường hợp tác tin cậy, kiều bào sẽ là lực đẩy quan trọng giúp Việt Nam bứt phá trong các lĩnh vực công nghệ, tài chính và quản trị, góp phần hình thành các chuỗi giá trị “Made by Vietnam” trên quy mô toàn cầu.
TS Nguyễn Văn Điển, Trưởng khoa Kinh tế chính trị, Học viện Chính trị Khu vực II, đánh giá quan điểm ứng dụng công nghệ vào thực tiễn cuộc sống của Đại hội XIV không chỉ đúng đắn về mặt chủ trương, mà còn có cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc. Hiện nay, Việt Nam đang hội tụ đầy đủ chất liệu để xây dựng mô hình kinh tế mới là nền kinh tế thị trường kỹ thuật số xã hội chủ nghĩa với những trụ cột được xác định đồng điệu với xu hướng phát triển của thế giới.
Theo TS Nguyễn Văn Điển, để đất nước đạt được và duy trì ổn định mức tăng trưởng 2 con số như tầm nhìn của Tổng Bí thư trong 5 năm tới, đất nước cần tập trung vào đào tạo nhân lực, phát triển kinh tế số, kinh tế tri thức, tập trung vào thương mại điện tử và kinh tế chia sẻ tại các vùng đô thị.
TP.HCM xác định trở thành trung tâm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo mang tầm quốc tế, tạo động lực lan tỏa cho cả nước trong 5 năm tới. Ảnh: Getty Images.
Riêng khu vực nông nghiệp nông thôn cần chuyển sang kinh tế tuần hoàn, ứng dụng công nghệ cao, kết hợp du lịch nông nghiệp. Nhưng để mô hình kinh tế tuần hoàn tại khu vực này phát huy hết tiềm năng cần phải phải có cú hích vốn “mồi” từ Nhà nước như gói tài chính xanh, các giải pháp sandbox, thử nghiệm mô hình nông nghiệp du lịch sinh thái…
Một làng du lịch cộng đồng ở Sa Pa. Mô hình du lịch kết hợp nông nghiệp đang mang lại quả ngọt cho các vùng nông thôn Việt Nam hiện nay. Ảnh: Haneul Trac.
Khu vực công nghiệp thì đào tạo kỹ sư cao cấp, tập trung vào các ngành công nghệ lõi, công nghệ nguồn. TS Nguyễn Văn Điển dẫn chứng: “Mới đây, Tập đoàn Viettel đã chính thức khởi công xây dựng nhà máy chế tạo chip bán dẫn đầu tiên tại Việt Nam. Đây là dấu mốc quan trọng hình thành năng lực chế tạo chip bán dẫn trong nước, tạo nền tảng cho mục tiêu từng bước làm chủ công nghệ lõi và phát triển hệ sinh thái bán dẫn”.
“Muốn làm được điều này, công tác đào tạo kỹ sư phải được đặc biệt chú trọng và đầu tư”, ông nhấn mạnh.
Tổng Bí thư Tô Lâm, Thủ tướng Phạm Minh Chính dự lễ khởi công nhà máy chế tạo chip bán dẫn đầu tiên tại Việt Nam. Ảnh: VGP.
Các đại biểu thực hiện nghi thức khởi công công trình Nhà máy chế tạo chip bán dẫn công nghệ cao của Tập đoàn Viettel vào ngày 16/1. Ảnh: Diễm Hương.
Riêng khu vực dịch vụ, TS Nguyễn Văn Điển cho rằng, phải phát triển các dịch vụ liên ngành có hàm lượng giá trị cao, chất lượng cao, ứng dụng thành tựu công nghiệp 4.0. Đơn cử như chuyển đổi từ du lịch truyền thống sang du lịch thông minh; lữ hành, nghỉ dưỡng chất lượng cao; bên cạnh những điểm đến và trung tâm logistics sẽ phải hình thành các cơ sở mua sắm, khu vui chơi giải trí hoặc các sản phẩm đặc thù như du lịch kết hợp canh nông… Từ đó, nâng cao giá trị khai thác từ du lịch.
Du khách quốc tế chèo thuyền kayak tham quan vịnh Hạ Long. Ảnh: Galit Skaya.
Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ dừng lại là động lực then chốt của tăng trưởng kinh tế , mà quan trọng hơn, đó còn là công cụ đắc lực để nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia. Sự chuyển dịch từ tư duy “quản lý bằng mệnh lệnh hành chính” sang “quản trị phát triển dựa trên pháp luật và dữ liệu” chính là tiền đề then chốt để kiến tạo một xã hội văn minh, hiện đại.
Đại hội XIV nêu rõ, chuyển đổi số “không chỉ là đưa văn bản lên môi trường mạng mà là đẩy mạnh số hóa toàn diện, toàn trình và liên thông dữ liệu giữa các bộ, ngành, địa phương”. Qua đó, tạo nền tảng cho việc cắt giảm tối đa các thủ tục hành chính rườm rà, giúp giảm chi phí cho người dân và doanh nghiệp.
Người dân đánh giá sự hài lòng đối với cán bộ giải quyết hồ sơ qua màn hình cảm ứng thể hiện chi tiết các mức độ đánh giá cán bộ. Ảnh: Sơn Tùng.
Đại hội XIV cũng nhấn mạnh, việc ứng dụng công nghệ trong mô hình quản trị mới sẽ giúp minh bạch hóa quá trình ra quyết định và thực thi công vụ, loại bỏ cơ chế “xin - cho”.
Đặc biệt, việc đánh giá cán bộ, công chức sẽ không còn dựa trên cảm tính mà lấy dữ liệu và kết quả công việc cụ thể làm căn cứ thước đo. Một nền công vụ mà ở đó mọi kết quả đều được lượng hóa, minh bạch sẽ là môi trường để bảo vệ những người dám nghĩ, dám làm, đồng thời kiên quyết sàng lọc những bộ phận trì trệ. Đây chính là bước đi then chốt để xây dựng văn hóa công vụ liêm chính, tận tụy, nơi mà “phép nước” đi đôi với “lòng dân”, và sự hài lòng của người dân trở thành thước đo cuối cùng của hiệu quả quản trị.
