Để đạt mục tiêu đón 45-50 triệu lượt khách quốc tế, 160 triệu lượt khách nội địa, đóng góp 14% GDP vào năm 2030 buộc ngành du lịch Việt Nam phải đồng thời tháo gỡ các điểm nghẽn cốt lõi, đổi mới căn bản mô hình tăng trưởng ngành trong kỷ nguyên số và hội nhập.
Tại phiên họp Tổ biên tập xây dựng Đề án Phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới, Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Nguyễn Trùng Khánh nhận xét đất nước hiện có tài nguyên du lịch phong phú, có thị trường nội địa lớn, có vị thế địa chính trị thuận lợi, nhưng kết quả phát triển lại chưa tương xứng với tiềm năng và kỳ vọng. Mô hình tăng trưởng vẫn thiên về số lượng, nhiều sản phẩm còn trùng lặp, thiếu chiều sâu và giá trị thương hiệu, đồng thời công tác quản trị điểm đến còn nhiều bất cập.
Trong phần tóm tắt Đề án, Phó Cục trưởng Hà Văn Siêu cho rằng những mục tiêu đặt ra đến năm 2030 là “rất cao, đòi hỏi phải có các giải pháp đột phá để thực hiện”. Nhìn vào tổng thể, ngành du lịch Việt Nam đang tồn tại các điểm nghẽn cốt lõi cần tháo gỡ, gồm thể chế chính sách, cơ chế điều phối liên ngành và hạ tầng phục vụ du lịch.
Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Nguyễn Trùng Khánh chủ trì phiên họp Tổ biên tập xây dựng Đề án Phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới vào chiều ngày 4/5/2026.
Điểm nghẽn đầu tiên và sâu xa nhất nằm ở khâu thể chế và cơ chế điều phối liên ngành. Đây không phải là câu chuyện thiếu chính sách, mà là câu chuyện về tốc độ và sự linh hoạt của bộ máy thực thi.
Ngay sau khi Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân được ban hành, hàng loạt hiệp hội và nhóm doanh nghiệp đã dành nguồn lực đáng kể cho phản biện và kiến nghị chính sách. Tại Diễn đàn Kinh tế tư nhân (VPSF) 2026 tổ chức ở Tây Ninh vào cuối tháng 4 vừa qua, nhiều doanh nghiệp chia sẻ thẳng thắn họ không thiếu vốn, cũng không thiếu tham vọng mở rộng. Điều họ lo ngại là “cơ hội phát triển của nền kinh tế đang đi nhanh hơn tốc độ chuyển động của thể chế thực thi”.
Đại diện Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, các ban, bộ, ngành, địa phương và chuyên gia chia sẻ những sáng kiến, giải pháp tại phiên đối thoại của Diễn đàn.
Với ngành du lịch, vòng luẩn quẩn đó càng hiện rõ. TS. Nguyễn Hữu Thi - Chủ tịch HĐQT ISAM Holding Việt Nam, đề xuất đưa Tây Ninh thành “một cực logistics xuyên Á kết nối TP.HCM - Đồng bằng sông Cửu Long - Campuchia - ASEAN”, thay vì nhìn địa phương này như một vùng ven TP.HCM đơn thuần. Thế nhưng, theo TS. Thi, ý tưởng này vẫn mắc kẹt ở điểm nghẽn quen thuộc: thiếu cơ chế đặc thù cho khu kinh tế cửa khẩu, thiếu mô hình điều phối liên vùng và chậm chuyển từ tư duy “kiểm soát biên giới” sang “kinh doanh biên giới”.
Bên cạnh thể chế, điểm nghẽn hạ tầng cũng đang gây sức ép trực tiếp cho doanh nghiệp. TP.HCM là trung tâm du lịch lớn nhất cả nước, sở hữu sông Sài Gòn với chiều dài khoảng 80km, uốn lượn từ đô thị trung tâm đến vùng sinh thái ven đô, hội tụ tiềm năng phát triển du lịch đường sông khổng lồ. Lượng khách du lịch đường thủy tăng trưởng đều đặn từ 500.000 lượt năm 2023 lên 550.000 lượt năm 2024 và 600.000 lượt năm 2025. Hiện có khoảng 150 doanh nghiệp khai thác với hơn 300 phương tiện, từ buýt sông, tàu nhà hàng đến du thuyền cao cấp.
Sông Sài Gòn hiền hòa "vắt mình" qua các vùng đất từ khu trung tâm Thành phố đến vùng ven đô ngoại thành.
Trong không gian sông nước trải rộng ấy, TP.HCM đã tận dụng để phát triển các sản phẩm du lịch đặc thù, điển hình tại Bến Bình Đông thường xuyên được chọn tổ chức không gian văn hóa "Trên bến, dưới thuyền" độc đáo vào những ngày cận Tết cổ truyền.
Bên cạnh đó, sông Sài Gòn cũng là nơi diễn ra các tiết mục trình diễn đặc sắc mang tính nghệ thuật cao trong sự kiện Lễ hội Sông nước thường niên của TP.HCM.
Dòng sông cũng giúp TP.HCM tiếp cận các du thuyền du lịch, mang đến nguồn khách quốc tế chất lượng, đóng góp vào sự tăng trưởng của ngành du lịch Thành phố.
Nhưng đằng sau những tín hiệu tăng trưởng ấy là thực trạng đáng lo. Ông An Sơn Lâm - Giám đốc Công ty TNHH Thuyền buồm Đông Dương, nêu rõ rào cản lớn nhất hiện nay là sự chậm trễ trong cấp phép bến tàu và mức phí khai thác quá cao. Giá thuê cầu bến dao động từ 250 triệu đến 600 triệu đồng/du thuyền/tháng. Riêng 9 du thuyền tại bến số 5 Nguyễn Tất Thành phải đóng tổng phí hơn 38 tỷ đồng/năm. Từ đầu năm 2026, Cảng Sài Gòn thu thêm phí 20.000 đồng/hành khách, rồi tiếp tục tăng giá vé xe vào cảng từ tháng 3/2026.
“Việc tăng giá đột biến như một cơn sóng thần khiến doanh nghiệp rơi vào thế bị động. Việc nâng giá quá cao buộc các doanh nghiệp đưa vào giá sản phẩm bán cho khách sẽ làm mất tính cạnh tranh so với các nước xung quanh, làm giảm lượng khách sử dụng dịch vụ, ảnh hưởng đến hình ảnh du lịch TP.HCM là đắt đỏ”, ông An Sơn Lâm lo ngại.
Việc tăng giá đột biến ở các bến bãi du thuyền đang khiến cho du lịch đường thủy ở Thành phố trở nên kém hấp dẫn trong mắt du khách, khiến doanh nghiệp khai thác tour gặp khó khăn.
Ở góc độ quản lý, Sở Du lịch TP.HCM đang đặt ra những mục tiêu cụ thể cho giai đoạn 2026-2030, bao gồm nâng số phương tiện đường thủy lên khoảng 500 chiếc, đưa doanh thu du lịch đường thủy chiếm 20-25% tổng doanh thu ngành. Hiểu rõ các trăn trở của doanh nghiệp, bà Nguyễn Thị Thanh Thảo - Trưởng phòng Quy hoạch phát triển tài nguyên du lịch, Sở Du lịch TP.HCM, cho biết thêm Thành phố đang đẩy mạnh kêu gọi đầu tư xã hội hóa, ưu tiên xây dựng hệ thống 14 bến thủy nội địa đạt chuẩn gắn với các dịch vụ ven sông nhằm nâng cao trải nghiệm cho du khách.
Điểm nghẽn hạ tầng không chỉ dừng ở bến bãi. Theo ông Nguyễn Minh Mẫn - Phó Tổng giám đốc Công ty cổ phần Du lịch quốc tế VinaGroup, sau sáp nhập mở rộng địa giới hành chính Thành phố, vấn đề lớn nhất hiện nay “không nằm ở tài nguyên, mà ở kết nối”. Ông dẫn chứng: “Tuyến TP.HCM - Bình Dương đang khá thuận lợi, nhưng kết nối từ Bình Dương xuống Vũng Tàu vẫn mất rất nhiều thời gian. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thiết kế tour liền mạch”.
Ngay cả với du lịch đường sông được kỳ vọng là trục kết nối mềm giữa các không gian, chi phí đầu tư và vận hành hiện vẫn còn cao, khiến sản phẩm chưa đủ hấp dẫn để triển khai đại trà. Từ thực tế đó, nhiều doanh nghiệp đã chủ động chia nhánh phát triển thay vì cố gắng ôm đồm toàn bộ không gian trong một hành trình duy nhất.
Ông Phạm Anh Vũ - Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Truyền thông Du lịch Việt, cho biết hiện doanh nghiệp có thể mở rộng bán kính city tour lên 50-70km, thiết kế tour 2-3 ngày cho khách nội địa và 5-7 ngày cho khách quốc tế, qua đó kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng chi tiêu trên mỗi du khách.
Ông Trần Thế Dũng, Tổng Giám đốc Vietluxtour, đánh giá thay vì đi nhiều nơi, du khách giờ đây được đi trong một không gian phát triển chung, với nhịp độ hợp lý hơn và trải nghiệm có chiều sâu. Đại diện Vietluxtour nhấn mạnh cơ hội không nằm ở những dự án cần nhiều năm chờ đợi, mà ở các mô hình dịch vụ có thể khai thác ngay dòng khách hiện hữu, tận dụng nhu cầu đang tăng nhanh của thị trường.
Cơ hội phát triển du lịch không nằm ở những dự án cần nhiều năm chờ đợi, mà ở các mô hình dịch vụ có thể khai thác ngay dòng khách hiện hữu, tận dụng nhu cầu đang tăng nhanh của thị trường.
Đề án Phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới cũng xác định tích hợp giữa du lịch với văn hóa, công nghiệp văn hóa và kinh tế di sản sẽ mang đến triển vọng phát triển bứt phá mạnh mẽ cho ngành trong giai đoạn tới.
Nhưng thực tế ở TP.HCM, những chia sẻ của TS. Dương Đức Minh - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Du lịch tại talkshow “Đồng sáng tạo sản phẩm du lịch” cho thấy tài nguyên văn hóa của TP.HCM rất đồ sộ nhưng vẫn tồn tại dưới dạng tiềm năng phân tán, chưa được “đóng gói” thành các sản phẩm có sức nặng kinh tế và cảm xúc đủ mạnh.
PGS.TS Huỳnh Quốc Thắng, Khoa Văn hóa học, Đại học KHXH&NV TP.HCM, nhận định du lịch Thành phố vẫn đang loay hoay trong việc định vị bản sắc, thiếu một chiến lược đồng bộ để chuyển hóa các giá trị “tài sản mềm”, từ lễ hội, lối sống đến nghề truyền thống, thành sức mạnh cạnh tranh bền vững.
Bà Huỳnh Phan Phương Hoàng - Phó Tổng Giám đốc Vietravel, thừa nhận thực tế các bảo tàng hay di tích lịch sử tại Thành phố đang chỉ đóng vai trò là điểm đến phụ, chưa đủ chiều sâu để giữ chân khách lâu hơn.
Riêng với TS. Nguyễn Thị Hậu, bà đau đáu nhìn nhận ở TP.HCM có những thứ đang mất đi và không thể lấy lại, như cụm di tích Ba Son, lò gốm Hưng Lợi, hàng cây trên đường Tôn Đức Thắng, hay làng hoa Gò Vấp, một làng nghề đã từng có đóng góp thiết thực cho đô thị về dịch vụ, thương mại và văn hóa nhưng nay không được phát triển.
Song, TS. Hậu cũng lưu ý rằng trong một đô thị phát triển như TP.HCM, những hình thức mới như các khu phố chuyên doanh đang hình thành có thể giúp bù đắp cho những gì đã mất.
Lễ hội Nguyên tiêu của cộng đồng người Hoa Chợ Lớn là một trong những hoạt động văn hóa thu hút đông du khách tại TP.HCM trong tháng Giêng âm lịch.
Hoạt động biểu diễn mô-tô nước và bay dù lượn tại Lễ hội Sông nước TP.HCM năm 2024.
Đồng diễn Áo dài trên đường đi bộ Nguyễn Huệ tại Lễ hội Áo dài TP.HCM. Tuy Thành phố đa dạng lễ hội theo mùa, nhưng đánh giá chung từ các chuyên gia, các lễ hội đang thiên về trình diễn nhiều hơn là đặt nặng tính trải nghiệm văn hóa.
Trong thời gian tới, nhằm đưa văn hóa trở thành trụ cột của phát triển trong giai đoạn mới, Thành ủy TP.HCM đã ban hành Chương trình hành động Số 18-CTrHD/TU thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam trên địa bàn Thành phố vào ngày 5/5/2026. Trong đó nhấn mạnh quan điểm “đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho phát triển bền vững” và xác định nguồn lực được huy động đa dạng, từ ngân sách Nhà nước giữ vai trò dẫn dắt cho đến khu vực tư nhân là động lực quan trọng.
Thành phố đặt mục tiêu công nghiệp văn hóa đóng góp ít nhất 7% GRDP đến năm 2030, hình thành tối thiểu 5 thương hiệu quốc gia trong các lĩnh vực điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn và du lịch văn hóa, tổ chức ít nhất 6 sự kiện quốc tế mỗi năm. Đặc biệt, TP.HCM đang hoàn thiện hồ sơ đề cử Địa đạo Củ Chi trình UNESCO công nhận Di sản văn hóa thế giới nhằm nâng cao vị thế của Thành phố trên bản đồ du lịch toàn cầu.
Không khí rộn ràng trên đường đi bộ Nguyễn Huệ (TP.HCM) nhân dịp kỷ niệm 51 năm thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2026). Một sân khấu âm nhạc chuyên nghiệp được dựng nên tại trung tâm đường đi bộ đã giúp thu hút sự chú ý của đông đảo người dân và du khách gần xa, mang văn hóa Việt sống động qua từng giai điệu đi vào lòng người.
Trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước, chuyển đổi số đang định hình lại cả cách du khách trải nghiệm lẫn cách doanh nghiệp vận hành. Dữ liệu từ nền tảng Payoo cho thấy giao dịch không tiền mặt từ khách quốc tế tại Việt Nam tăng trung bình khoảng 10% mỗi tháng trong những tháng cuối năm 2025.
Bà Nguyễn Nguyệt Vân Khanh, Giám đốc Ban Tiếp thị Truyền thông Vietravel, nhận xét kỳ vọng của du khách không chỉ dừng ở sự tiện lợi, mà là một hành trình tiêu dùng liền mạch, từ đặt dịch vụ đến chi tiêu tại điểm đến. Do đó, thanh toán qua mã QR đang nổi lên như một phương thức phổ biến nhờ tính đơn giản, chi phí thấp và khả năng triển khai rộng.
Hình ảnh mã QR thanh toán tiện lợi tại một sạp vải của tiểu thương bên trong chợ truyền thống tại TP.HCM.
Bên cạnh đó, hành vi du lịch của du khách Millennials và Gen Z tại Việt Nam cũng đang có sự chuyển dịch theo hướng tăng cường ứng dụng AI. Theo báo cáo toàn cầu của Booking.com, 99% người dùng Việt sử dụng công cụ tìm kiếm tích hợp AI, 95% từng tương tác với AI và gần như toàn bộ đều mong muốn ứng dụng công nghệ này cho chuyến đi.
Anh Mai Văn Công, ngụ tại TP.HCM, mô tả chỉ với vài thao tác trên Booking.com, Google Maps, Instagram hay ChatGPT, người dùng đã có thể nhanh chóng xây dựng một kế hoạch nghỉ dưỡng hoàn chỉnh trong vài giây. Công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đang mang lại khả năng cá nhân hóa cao, cho phép du khách đồng sáng tạo hành trình theo nhu cầu riêng, thay thế hoàn toàn phương thức tìm kiếm rời rạc trước đây.
Ở phía cung ứng, đại diện VietSolutions ở TP.HCM cho biết AI đang được ứng dụng rộng rãi tại các khách sạn cao cấp, từ check-in trực tuyến, nhận diện khuôn mặt đến điều khiển thiết bị qua điện thoại, qua đó hình thành nên những tiêu chuẩn mới cho ngành dịch vụ lưu trú, giúp tối ưu hóa nguồn nhân lực.
Ông Vũ Thế Bình - Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Việt Nam, khẳng định: “Quan trọng hơn, nếu được định hướng đúng, chuyển đổi số và AI không chỉ phục vụ tăng trưởng mà còn góp phần bảo vệ tài nguyên, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả quản lý điểm đến theo hướng bền vững”.
Chỉ với một thao tác quét đơn giản, công nghệ giúp du khách trải nghiệm du lịch thuận tiện hơn.
Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cảnh báo về mặt trái của làn sóng AI. TS. Alrence Halibas, giảng viên cấp cao ngành Digital Marketing tại Đại học RMIT, chỉ ra rằng những mô tả mâu thuẫn hoặc chính sách lỗi thời có thể khiến AI bóp méo thông tin, ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm của du khách.
TS. Justin Matthew Pang, Chủ nhiệm cấp cao bộ môn Quản trị du lịch và khách sạn tại RMIT, nhấn mạnh: “Tương lai không phải là AI thay thế con người, mà là AI đồng hành cùng con người để nâng cao chất lượng dịch vụ”. Đây là quan điểm định hướng cốt lõi để doanh nghiệp không sa vào tự động hóa thuần túy, tùy tiện cắt giảm nhân sự mà quên đi chiều sâu cảm xúc, vốn là thứ mà du lịch không thể thiếu.
Nhìn lại toàn bộ bức tranh ngành du lịch Việt Nam, các điểm nghẽn hiện hữu không tồn tại độc lập mà đan xen, tạo ra một vòng lặp cản trở sự bứt phá. Song chính trong sự phức tạp đó, những tín hiệu tích cực đang xuất hiện, từ con số tăng trưởng du lịch đường sông ở TP.HCM đến những chính sách văn hóa táo bạo được cụ thể hóa bằng chỉ tiêu; từ ứng dụng AI trong quản lý khách sạn đến tư duy làm du lịch có chiều sâu đang được nhiều chuyên gia và doanh nghiệp thảo luận sôi nổi.
Dưới góc nhìn của người có nhiều năm công tác trong ngành, ông Phạm Anh Vũ - Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Truyền thông Du lịch Việt, cho rằng ngành du lịch Việt Nam cần tiếp tục chuẩn hóa để thời gian tới doanh nghiệp lữ hành không phải mò mẫm từng địa phương, mà có thể thiết kế và điều hành sản phẩm trên cùng một chuẩn, giúp hành trình liền mạch hơn, trải nghiệm đồng đều hơn và rủi ro vận hành được giảm thiểu.
Du lịch Việt Nam cần tiếp tục chuẩn hóa để các doanh nghiệp làm du lịch có thể thiết kế và điều hành sản phẩm trên cùng một tiêu chuẩn, giúp hành trình liền mạch hơn, trải nghiệm đồng đều hơn và giảm thiểu rủi ro vận hành.
Có thể nhận định, trong kỷ nguyên mới, sức cạnh tranh của một điểm đến không còn đến từ vẻ đẹp thắng cảnh đơn thuần. Nó đến từ tổng thể trải nghiệm: sự liền mạch của hành trình, chiều sâu của câu chuyện văn hóa, sự thân thiện của thanh toán không tiền mặt và chất lượng của đội ngũ nhân lực.
Việt Nam, với nguồn tài nguyên thiên nhiên và văn hóa đặc sắc, hoàn toàn có khả năng trở thành điểm đến hàng đầu Đông Nam Á nếu biết cách biến tiềm năng thành sản phẩm, biến chính sách thành hành động thực tiễn, và tháo gỡ từng điểm nghẽn để khơi thông cơ hội đột phá. Đó vừa là bài toán kinh tế, vừa là câu chuyện về bản sắc, về sức mạnh mềm, và về khát vọng vươn xa của một dân tộc biết trân quý cả quá khứ, hiện tại lẫn tương lai.
