Du lịch tăng tốc, nhưng điểm nghẽn nào đang giữ lại giá trị?

Lượng khách quốc tế phục hồi và vượt mức trước dịch, tổng thu du lịch lần đầu vượt mốc 1 triệu tỷ đồng. Nhưng phía sau các con số tăng trưởng, nhiều vấn đề về chất lượng sản phẩm, hạ tầng và năng lực vận hành vẫn chưa được giải quyết triệt để.

Năm 2025, du lịch Việt Nam đón gần 21,2 triệu lượt khách quốc tế và 137 triệu lượt khách nội địa; tổng thu vượt 1 triệu tỷ đồng. Quý I/2026, ngành ghi nhận 6,7 triệu lượt khách quốc tế.

Đà phục hồi diễn ra trong bối cảnh ngành đang xây dựng Đề án phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới - một văn bản định hướng cho giai đoạn tiếp theo của du lịch Việt Nam.

Tuy nhiên, theo đánh giá của cơ quan quản lý, kết quả phát triển “chưa tương xứng với tiềm năng và kỳ vọng”, khi mô hình tăng trưởng vẫn thiên về số lượng, hiệu quả chưa cao.

Một trong những vấn đề nổi bật là sự trùng lặp sản phẩm. Nhiều điểm đến phát triển theo mô hình tương tự, thiếu chiều sâu và bản sắc. Thực tế này cũng được chỉ ra trong dự thảo Đề án, khi nhiều sản phẩm “thiếu giá trị thương hiệu” và chưa tạo được khác biệt trên thị trường.

Ở góc độ quản lý, yêu cầu thay đổi cách tiếp cận đã được đặt ra khá rõ. Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Nguyễn Trùng Khánh nhấn mạnh việc phát triển du lịch trong giai đoạn mới phải “bảo đảm đóng góp ngày càng lớn vào tăng trưởng kinh tế - xã hội, đồng thời nâng cao đời sống người dân và quảng bá hình ảnh đất nước”.

Điều này cho thấy trọng tâm không còn dừng ở tăng lượng khách, mà là chuyển hóa thành giá trị kinh tế và xã hội. Tuy nhiên, để đạt được điều đó, các điểm nghẽn hiện hữu vẫn chưa được tháo gỡ đồng bộ.

Hạ tầng tiếp tục là vấn đề kéo dài. Năng lực kết nối, hệ thống dịch vụ và quản trị điểm đến chưa theo kịp tốc độ tăng trưởng khách. Trong khi đó, cơ chế phối hợp liên ngành vẫn còn phân tán, khiến nhiều chương trình liên kết vùng chưa đạt hiệu quả thực chất.

Ở cấp độ nhân lực, áp lực nâng chất lượng ngày càng rõ. Theo Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Hà Văn Siêu, một trong những hạn chế của ngành là “năng lực của doanh nghiệp và chất lượng nguồn nhân lực chưa đáp ứng yêu cầu”.

Đây là điểm nghẽn mang tính nền tảng, đặc biệt trong bối cảnh du lịch đang chuyển sang mô hình dựa trên dữ liệu và cá thể hóa trải nghiệm. Khi thị trường thay đổi nhanh hơn năng lực thích ứng, khoảng cách giữa nhu cầu và khả năng cung ứng sẽ ngày càng lớn.

TP.HCM có đang đứng ngoài chuỗi giá trị du lịch?

Những điểm nghẽn này không chỉ thể hiện ở cấp độ toàn ngành, mà còn bộc lộ rõ tại các đô thị đầu tàu như TP.HCM.

Dịp lễ 30/4–1/5/2026, thành phố đón gần 1,7 triệu lượt khách, trong đó khoảng 190.000 khách quốc tế, doanh thu đạt 8.700 tỷ đồng. Trước đó, Tết Nguyên đán 2026 ghi nhận 4,32 triệu lượt khách, doanh thu 12.150 tỷ đồng – mức cao nhất từ trước đến nay.

Ở quy mô năm, nửa đầu 2025, TP.HCM phục vụ hơn 22 triệu lượt khách, doanh thu gần 118.000 tỷ đồng, tăng 27,3% so với cùng kỳ. Dòng khách và dòng tiền đều tập trung mạnh về đô thị này.

Sự tăng trưởng được thúc đẩy bởi các sản phẩm mang tính đô thị như du lịch đêm, du lịch sông nước và các tour văn hóa – lịch sử, trong đó có hệ thống di tích Biệt động Sài Gòn.

Tuy nhiên, phần lớn giá trị vẫn dừng lại ở tiêu dùng tại chỗ. Dù là cửa ngõ đón khách quốc tế lớn nhất phía Nam, TP.HCM chưa kéo dài được hành trình du khách sang các điểm đến khác trong vùng, cũng như chưa hình thành chuỗi sản phẩm đủ rõ để gia tăng chi tiêu.

Trở lại cấp độ chính sách, yêu cầu tái cấu trúc đã được đặt ra rõ hơn trong quá trình hoàn thiện Đề án. 

Định hướng phát triển mới cũng đã được xác lập. Du lịch không còn được nhìn như một ngành đơn lẻ, mà là trung tâm của hệ sinh thái dịch vụ – văn hóa – sáng tạo – số – xanh. Theo dự thảo Đề án, ngành phải gắn chặt với công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế tư nhân và hội nhập quốc tế để tạo ra giá trị lan tỏa.

Ông Hoàng Mạnh Thắng, Phó Vụ trưởng Vụ Tham mưu tổng hợp, Văn phòng Trung ương Đảng cho rằng Đề án cần bám sát việc tổng kết Nghị quyết 08-NQ/TW, đồng thời cập nhật các định hướng mới của Trung ương, Bộ Chính trị và Ban Bí thư.

Ông lưu ý việc tổng kết phải linh hoạt theo bối cảnh mới, khi nhiều nghị quyết quan trọng đã được ban hành gần đây. Cùng với đó, cần rà soát lại cấu trúc Đề án theo một trục xuyên suốt từ quan điểm, thể chế đến đầu tư, hạ tầng và phát triển sản phẩm; bổ sung số liệu để làm rõ kết quả và những hạn chế.

Yêu cầu này cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở mục tiêu, mà ở cách tổ chức và chứng minh hiệu quả phát triển.

Trong định hướng mới, du lịch được đặt trong hệ sinh thái kinh tế dịch vụ – văn hóa – sáng tạo – số – xanh, thay vì một ngành đơn lẻ. Điều này mở ra dư địa phát triển, nhưng cũng đồng nghĩa với yêu cầu phối hợp phức tạp hơn giữa các lĩnh vực.

Mục tiêu đến năm 2030 là đón 45–50 triệu lượt khách quốc tế, đóng góp khoảng 14% GDP. Đây là mức tăng trưởng cao, nhưng đồng thời đặt ra bài toán về chất lượng và hiệu quả.

Khi quy mô thị trường đã mở rộng, câu hỏi còn lại là ngành du lịch sẽ chuyển hóa tăng trưởng này thành giá trị như thế nào.