Cần Giờ tăng trưởng du lịch đến đâu thì chạm ngưỡng bảo tồn?

Cần Giờ đang được đặt vào vai trò cực tăng trưởng du lịch mới của TP.HCM trong bối cảnh Thành phố theo đuổi các mục tiêu du lịch ở quy mô lớn. Tuy nhiên, chính những lợi thế sinh thái làm nên giá trị của Cần Giờ cũng đồng thời đặt ra giới hạn rõ ràng cho sự tăng trưởng.

Trong chiến lược phát triển du lịch đến năm 2030, TP.HCM đặt mục tiêu đón 18 triệu lượt khách quốc tế, 65 triệu lượt khách nội địa, với du lịch đóng góp khoảng 22% GRDP. Quy mô này buộc Thành phố phải mở rộng không gian tăng trưởng ra ngoài lõi đô thị, nơi đang chịu áp lực lớn về môi trường, hạ tầng và sức chứa.

Cần Giờ, với vị trí ven biển và hệ sinh thái rừng ngập mặn được UNESCO công nhận là Khu Dự trữ sinh quyển thế giới, nhanh chóng được xác định là cực tăng trưởng mới. Nhưng ngay từ điểm xuất phát, Cần Giờ đã mang trong mình một mâu thuẫn cơ bản: tăng trưởng du lịch là mục tiêu, còn bảo tồn sinh thái lại là điều kiện tồn tại của chính điểm đến này.

Khi “viên ngọc quý” không thể mài theo cách thông thường

Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Hà Văn Siêu gọi Cần Giờ là “viên ngọc quý” của du lịch TP.HCM, đặc biệt ở giá trị sinh quyển. Cách ví von này đồng thời hàm ý rằng giá trị cốt lõi của Cần Giờ không nằm ở khả năng khai thác nhanh, mà ở những yếu tố khó tái tạo.

Khác với các điểm đến biển đại trà, Cần Giờ là không gian sinh thái chuyển tiếp giữa sông – rừng – biển, đồng thời giữ vai trò “lá phổi xanh” của TP.HCM trước các tác động của biến đổi khí hậu và xâm nhập mặn. Điều này khiến mọi quyết định tăng trưởng tại đây đều phải đối mặt với câu hỏi về giới hạn chịu tải.

Ở góc độ quản lý địa phương, Giám đốc Sở Du lịch TP.HCM Phạm Huy Bình cho rằng Cần Giờ không thể và không nên phát triển như bản sao của các điểm đến biển đã quen thuộc. Theo ông, du lịch Cần Giờ cần đi theo hướng sinh thái – nghỉ dưỡng có chọn lọc, dựa trên công nghệ xanh và sự đồng hành của cộng đồng địa phương.

Cách tiếp cận này cho thấy ngay trong tư duy quản lý đã tồn tại nhận thức về giới hạn. Tăng trưởng du lịch ở Cần Giờ không thể đo bằng mật độ khai thác, mà bằng khả năng giữ được cấu trúc sinh thái trong quá trình phát triển.

Tăng trưởng du lịch hay mở rộng áp lực sinh thái?

Thực tế nhiều năm qua cho thấy du lịch Cần Giờ chủ yếu dừng ở mức tham quan trong ngày. Thời gian lưu trú ngắn, mức chi tiêu thấp và sản phẩm đơn giản khiến khu vực này được xem là “chưa phát triển xứng tầm”.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, “chưa xứng tầm” không đồng nghĩa với việc có thể bù đắp bằng cách gia tăng nhanh quy mô khai thác. Ông Đặng Mạnh Phước, Tổng giám đốc Outbox, cảnh báo rằng nhiều điểm đến trên thế giới từng được xem là thành công đã bộc lộ mặt trái khi bước vào giai đoạn phát triển nóng, buộc chính quyền phải áp dụng các biện pháp hạn chế khách hoặc siết hoạt động du lịch.

Với một khu vực nhạy cảm về sinh thái như Cần Giờ, ranh giới giữa tăng trưởng và quá tải càng mong manh. Câu hỏi đặt ra không phải là Cần Giờ có thể đón bao nhiêu khách, mà là hệ sinh thái tại đây có thể chịu đựng mức khai thác nào trong dài hạn.

Theo bà Nguyễn Cẩm Tú, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Du lịch TP.HCM, Thành phố đang tái cấu trúc không gian phát triển theo mô hình siêu đô thị đa trung tâm. Trong cấu trúc này, Cần Giờ được xác định là “không gian sinh thái chuyển tiếp” giữa sông – rừng – biển, nhằm bù đắp sự thiếu hụt không gian xanh và mặt nước của khu vực nội đô.

Định vị đó đồng nghĩa với việc Cần Giờ không được xem là vùng mở rộng đô thị thông thường. Việc khai thác du lịch tại đây phải đặt trong giới hạn bảo tồn sinh thái, coi môi trường là nền tảng chứ không phải chi phí phải đánh đổi cho tăng trưởng.

Hạ tầng, dự án và bài toán giới hạn

Trong bối cảnh hạ tầng kết nối và các dự án du lịch – đô thị quy mô lớn đang được triển khai, áp lực tăng trưởng đối với Cần Giờ là điều khó tránh khỏi. Các dự án này có thể giúp kéo dài thời gian lưu trú và nâng mức chi tiêu của du khách, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng sức ép lên không gian sinh thái.

Tiến sĩ Khoa Tăng (Đại học RMIT Việt Nam) cho rằng hạ tầng chỉ thực sự phát huy giá trị khi phục vụ chiến lược phát triển rõ ràng. Nếu thiếu năng lực quản trị dài hạn, hạ tầng có thể trở thành lực dẫn dắt đô thị hóa, thay vì là công cụ hỗ trợ du lịch sinh thái.

Trong trường hợp đó, du lịch có nguy cơ trở thành bước đệm cho quá trình mở rộng dân cư và bất động sản, khiến lợi thế sinh thái của Cần Giờ bị bào mòn từ bên trong.

Ngưỡng giới hạn – câu hỏi chưa có lời đáp

Nhiều ý kiến của chuyên gia đều thống nhất rằng Cần Giờ không thể phát triển theo hướng đánh đổi môi trường để lấy tăng trưởng ngắn hạn. Các mô hình du lịch sinh thái, du lịch giáo dục môi trường và du lịch cộng đồng được xem là phù hợp hơn với đặc thù địa phương.

Tuy nhiên, những mô hình này thường tăng trưởng chậm và khó tạo ra các con số ấn tượng trong ngắn hạn. Điều này đặt Cần Giờ vào thế lưỡng nan: nếu đi chậm, khó đáp ứng kỳ vọng tăng trưởng; nếu đi nhanh, nguy cơ vượt ngưỡng sinh thái là rất rõ.

Cần Giờ đang đứng trước một phép thử lớn cho chiến lược du lịch TP.HCM. Việc Thành phố lựa chọn đo thành công bằng số lượng hay bằng giới hạn sẽ quyết định không chỉ tương lai của Cần Giờ, mà còn cách tiếp cận du lịch bền vững tại các không gian sinh thái nhạy cảm trong thời gian tới.