Vì sao Petrolimex lỗ nặng trong quý 1/2026?

Mặc dù ghi nhận mức doanh thu kỷ lục trong vòng 13 năm qua, Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam - Petrolimex (mã: PLX) lại bất ngờ báo lỗ ròng hơn 662 tỷ đồng trong quý 1/2026, mức thấp nhất trong vòng 6 năm qua. Dù ban lãnh đạo đưa ra những lý giải liên quan đến bất ổn địa chính trị tại Trung Đông, nhưng sự xuất hiện đột ngột của danh mục chứng khoán kinh doanh trị giá hàng nghìn tỷ đồng đang đặt ra nhiều dấu hỏi lớn về chiến lược quản trị vốn của "ông lớn" ngành xăng dầu này.

Theo đó, trong quý 1/2026 Petrolimex ghi nhận doanh thu thuần đạt mức kỷ lục ở con số 98.698 tỷ đồng, tăng tới 45,40% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, lợi nhuận sau thuế lại đảo chiều từ mức lãi 210 tỷ đồng của năm ngoái sang mức lỗ hơn 662 tỷ đồng trong kỳ này. 

Theo giải trình từ phía doanh nghiệp và các nội dung thảo luận tại Đại hội đồng cổ đông (ĐHĐCĐ) ngày 24/04, nguyên nhân chính được cho là do xung đột tại khu vực Trung Đông bùng phát từ cuối tháng 02/2026, đẩy giá xăng dầu thế giới biến động bất thường. Việc giá xăng dầu thành phẩm vọt lên cao trong tháng 3 rồi lao dốc mạnh vào tháng 4 đã khiến Petrolimex rơi vào thế “gọng kìm” khi phải nhập hàng với giá và phụ phí cực cao để đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia, nhưng đồng thời sau đó phải trích lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho khổng lồ.

Mặt khác, tính đến ngày 31/03/2026, giá trị hàng tồn kho của tập đoàn đã tăng vọt lên 36.266 tỷ đồng, gấp hơn 2,5 lần so với thời điểm đầu năm. Đi kèm với đó là khoản dự phòng giảm giá hàng tồn kho lên tới 6.500 tỷ đồng, tăng hơn 6.300 tỷ đồng so với cùng kỳ 2025. Ban lãnh đạo khẳng định đây là hành động cần thiết để duy trì nguồn cung nội địa cao hơn 1,3 lần so với quy định trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đứt gãy. 

Tuy nhiên, nếu soi xét kỹ cấu trúc tài sản trên báo cáo tài chính, có một sự dịch chuyển dòng tiền đáng kinh ngạc mà yếu tố "địa chính trị" khó có thể giải thích hết. Trong khi lợi nhuận từ mảng kinh doanh cốt lõi bị bào mòn bởi giá vốn, Petrolimex bất ngờ thực hiện một cuộc tái cơ cấu tài sản ngắn hạn trên quy mô lớn. 

Cụ thể, các khoản đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn (chủ yếu là tiền gửi ngân hàng có kỳ hạn) đã giảm mạnh 6.680 tỷ đồng, chỉ còn lại 11.172 tỷ đồng. Cùng thời điểm, danh mục chứng khoán kinh doanh của tập đoàn lại tăng đột biến từ con số chỉ 6,6 tỷ đồng lên tới 6.431 tỷ đồng. Trong danh mục này, bên cạnh cổ phiếu và trái phiếu, có đến 5.961 tỷ đồng được ghi nhận vào nhóm các khoản đầu tư khác mà chưa được thuyết minh chi tiết về đối tượng hay hình thức đầu tư cụ thể.

Sự xuất hiện của khoản đầu tư tài chính hơn 6.400 tỷ đồng này diễn ra ngay trong quý doanh nghiệp báo lỗ nặng vì thiếu hụt dòng tiền cho nhập khẩu xăng dầu. Tại ĐHĐCĐ thường niên, khi các cổ đông chất vấn về lộ trình tăng vốn điều lệ và áp lực tài chính khi giá vốn tăng cao, ban lãnh đạo nhấn mạnh việc thiếu hụt nguồn lực đầu tư cho hạ tầng logistics và năng lượng mới. Thế nhưng, thực tế là một lượng tiền mặt khổng lồ đã được rút ra khỏi ngân hàng để đổ vào các tài sản tài chính có độ rủi ro cao hơn thay vì tập trung hỗ trợ mảng xăng dầu đang gặp khó.

Đáng chú ý, tại phiên thảo luận của Đại hội, các cổ đông tập trung nhiều vào chiến lược năng lượng xanh, trạm sạc xe điện và kế hoạch triển khai xăng E10 vào tháng 6 tới, nhưng dường như chưa có sự xác nhận rõ ràng về việc phê duyệt một danh mục đầu tư chứng khoán trị giá hơn 6.400 tỷ đồng.

Theo quy định, các quyết định mang tính chất thay đổi lớn trong cấu trúc tài sản hoặc đầu tư ngoài ngành cần được thông qua theo quy trình quản trị nghiêm ngặt của một công ty đại chúng. Việc âm thầm rót vốn vào các công cụ tài chính trong khi mảng kinh doanh cốt lõi thu lỗ cho thấy một sự mâu thuẫn trong ưu tiên quản trị rủi ro.

Việc “rót tiền” vào danh mục chứng khoán kinh doanh khổng lồ này sẽ đặt tình hình tài chính của tập đoàn trước hai kịch bản trái ngược. Ở kịch bản tích cực, nếu nhóm các khoản đầu tư khác và danh mục trái phiếu ngắn hạn mang lại tỷ suất sinh lời tối ưu trong bối cảnh lãi suất tiền gửi sụt giảm, đây sẽ là chiếc phao cứu sinh tài chính hữu hiệu, giúp bù đắp đáng kể khoản lỗ nặng từ mảng cốt lõi và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng vốn lưu động của doanh nghiệp. 

Ngược lại, ở kịch bản tiêu cực, nếu các công cụ tài chính này không mang lại hiệu quả như kỳ vọng hoặc gặp rủi ro thanh khoản, Petrolimex không chỉ đối mặt với áp lực kép từ biến động giá dầu thế giới mà còn phải gánh chịu thêm gánh nặng trích lập dự phòng từ các quyết định đầu tư trái ngành trong giai đoạn nhạy cảm nhất của doanh nghiệp.