Mùa xuân năm 1975 mở ra kỷ nguyên độc lập. Để chính thức hóa sự nghiệp vĩ đại ấy, Tổng tuyển cử năm 1976 là khâu then chốt mang tính quyết định, khẳng định trọn vẹn quyền làm chủ của nhân dân trên lãnh thổ Việt Nam hòa bình, thống nhất.
|
LỜI TÒA SOẠN Kể từ mùa xuân độc lập đầu tiên năm 1946 đến nay, đất nước ta đã trải qua 15 kỳ Tổng tuyển cử. Mỗi kỳ bầu cử không chỉ là một mốc son lịch sử, mà còn là dịp để nhân dân phát huy quyền làm chủ, tự do lựa chọn những đại biểu đủ đức, đủ tài gánh vác việc dân, việc nước. Những thế hệ đại biểu ấy đã và đang kế thừa cơ nghiệp non sông, đáp ứng trọn vẹn yêu cầu và nhiệm vụ của mỗi giai đoạn cách mạng. Tiếp nối truyền thống vẻ vang đó, vào ngày 15/3/2026 tới đây, cử tri cả nước sẽ nô nức đi bỏ phiếu để bầu ra Quốc hội khóa XVI và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031. Trước thềm diễn ra “ngày hội non sông”, chúng tôi trân trọng gửi đến quý độc giả tuyến bài viết đặc biệt gồm 3 kỳ. Chuỗi bài viết sẽ đưa người đọc quay ngược không gian và thời gian, trở lại những trang sử vàng son để sống lại trong không khí hào hùng của những ngày đầu tiên đất nước độc lập, hay những ngày tháng sục sôi sau thống nhất. Từ đó, thắp lên niềm tự hào, ý thức trách nhiệm và trân trọng hơn giá trị của lá phiếu dân chủ trong kỳ bầu cử sắp tới. Bài 1 - Tổng tuyển cử 1946: Mốc son lịch sử vĩ đại, đưa nhân dân làm chủ đất nước |
Thắng lợi cuối cùng của Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử ngày 30/4/1975 đã khép lại trang sử dài 21 năm kháng chiến chống đế quốc Mỹ của dân tộc ta. Quân và dân ta đã xóa bỏ chế độ thực dân mới của đế quốc Mỹ, giành lại độc lập hoàn toàn cho Tổ quốc. Từ đây, cách mạng Việt Nam chuyển sang một giai đoạn mới, giai đoạn cả nước độc lập thống nhất, cùng thực hiện nhiệm vụ chiến lược là tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa.
Các vị lãnh đạo Đảng, Nhà nước dự mít-tinh mừng miền Nam hoàn toàn giải phóng, ngày 7/5/1975. Ảnh: Tư liệu.
Tuy nhiên, bước vào thời kỳ mới, giữa hai miền Nam - Bắc vẫn còn những chỗ khác nhau cần phải từng bước xóa bỏ. Về mặt pháp lý, miền Nam từ giới tuyến 17 trở vào vẫn thuộc quyền quản lý của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam. Trong khi đó, miền Bắc do Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa quản lý. Khi non sông đã liền một dải, vấn đề cấp bách đặt ra là cần có một Quốc hội thống nhất thực hiện chức năng bầu bộ máy nhà nước chung và quy định Hiến pháp của nước Việt Nam thống nhất.
Đứng trước yêu cầu đó, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao động Việt Nam nhận định: “Trong toàn bộ sợi dây chuyền của sự nghiệp hoàn thành thống nhất Tổ quốc hiện nay, thực hiện thống nhất nước nhà về mặt nhà nước là khâu then chốt, nó tạo điều kiện để hoàn thành thống nhất nước nhà về các mặt khác một cách thuận lợi”. Việc thống nhất càng sớm thì càng phát huy nhanh sức mạnh toàn diện của Tổ quốc, tạo thuận lợi phát triển kinh tế, văn hóa, củng cố quốc phòng và tăng cường ảnh hưởng của Việt Nam trên trường quốc tế.
Để thực hiện bước đi then chốt ấy, từ ngày 15 đến ngày 21/11/1975, Hội nghị Hiệp thương chính trị thống nhất Tổ quốc đã được tổ chức tại Sài Gòn. Hội nghị có sự tham gia của đại biểu nhân dân hai miền nhằm thống nhất nhận định về yêu cầu và nội dung của toàn bộ sự nghiệp hoàn thành thống nhất nước nhà. Đoàn Đại biểu miền Bắc gồm 25 người do đồng chí Trường Chinh làm Trưởng đoàn. Đoàn Đại biểu miền Nam cũng gồm 25 người do đồng chí Phạm Hùng làm Trưởng đoàn.
Trong không khí vô cùng phấn khởi, thắm tình ruột thịt và đoàn kết, Hội nghị đã làm việc với tinh thần trách nhiệm cao, thảo luận dân chủ và đi sâu phân tích các vấn đề nghị sự.
Sáng ngày 21/11/1975, hai Trưởng đoàn đã ký bản Thông cáo của Hội nghị, đánh dấu một bước tiến mới của nhân dân ta trên con đường xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, độc lập, thống nhất và xã hội chủ nghĩa.
Các đại biểu tham dự Hội nghị Hiệp thương chính trị thống nhất Tổ quốc năm 1975. Nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, phông Quốc hội, SLT 1668, công bố trên cổng thông tin Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước.
Đồng chí Phạm Hùng và đồng chí Trường Chinh trao cái ôm thắm thiết sau lễ ký Thông cáo chung của Hội nghị ngày 21/11/1975. Nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, phông Quốc hội, SLT 1672, công bố trên cổng thông tin Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước.
Thông cáo của Hội nghị Hiệp thương chính trị thống nhất Tổ quốc ngày 21/11/1975. Nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, phông Quốc hội, hồ sơ 2161, tờ 33-39, công bố trên cổng thông tin Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước.
Nội dung của bản Thông cáo có đề cập đến những vấn đề về thời gian, địa điểm, thành phần tham gia Hội nghị, đồng thời khái quát quá trình đấu tranh anh dũng, bất khuất chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ của đồng bào ta dưới sự lãnh đạo tài tình, sáng suốt của Đảng. Tiếp đó Hội nghị cũng “khẳng định rằng cần tổ chức sớm cuộc tổng tuyển cử trên toàn bộ lãnh thổ Việt Nam để bầu ra Quốc hội chung cho cả nước” và kêu gọi “toàn thể cán bộ và nhân dân ta, từ Lạng Sơn đến Cà Mau hãy giương cao hơn nữa ngọn cờ của chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa xã hội, đoàn kết một lòng, ra sức phát huy thắng lợi”.
Văn kiện của Hội nghị đã nêu thống nhất, cụ thể chủ trương hoàn thành thống nhất nước nhà đến việc “tổ chức Tổng tuyển cử để bầu cử Quốc hội chung của cả nước” và “về kỳ họp đầu tiên của Quốc hội”, “công bố và phê chuẩn kết quả Hội nghị Hiệp thương chính trị” và cuối cùng là nội dung “ký và quản lý các văn kiện của Hội nghị Hiệp thương chính trị”.
Hội nghị Hiệp thương chính trị này có tính chất vô cùng đặc biệt, bởi nó có quan hệ mật thiết đối với vấn đề thống nhất Tổ quốc và hơn nữa Hội nghị chỉ diễn ra duy nhất một lần đã dành được thành công và đạt nhiều kết quả tốt đẹp. Điều này thể hiện được ý chí, nguyện vọng thống nhất non sông tha thiết của nhân dân hai miền Nam - Bắc. Bên cạnh đó, không chỉ đồng bào trong nước mà kể cả kiều bào ta tại nước ngoài, nhân dân, dư luận, các hội, đoàn thể trên thế giới đã nhiệt tình ủng hộ, tổ chức mít tinh hoan nghênh những thành quả và thắng lợi của Hội nghị Hiệp thương.
“Tóm lại, Hội nghị Hiệp thương chính trị thống nhất Tổ quốc đã giải quyết một cách tốt đẹp tất cả các vấn đề nhằm thực hiện thống nhất nước nhà về mặt Nhà nước, đáp ứng lòng mong đợi của nhân dân ta. Hai đoàn đại biểu đã đi đến hoàn toàn nhất trí trên tất cả mọi vấn đề, về quan điểm cũng như về biện pháp cụ thể. Điều đó phản ánh hùng hồn sự đoàn kết, nhất trí của toàn nhân dân ta trước nhiệm vụ cách mạng trong giai đoạn mới”.
(trích Phông Quốc hội, hồ sơ 2133, tờ 35, Trung tâm Lưu trữ quốc gia III).
Thành công của Hội nghị Hiệp thương chính trị đã trở thành bước đệm, điểm tựa vững chắc cho những thắng lợi tiếp theo.
Nhằm chuẩn bị tốt nhất cho ngày hội toàn dân, ngày 3/1/1976, Bộ Chính trị Đảng Lao động Việt Nam ban hành Chỉ thị số 228-CT/TW về tổ chức lãnh đạo cuộc Tổng tuyển cử.
Chỉ thị nhấn mạnh: “Cuộc tổng tuyển cử tới khẳng định ý chí của toàn dân ta xây dựng thành công một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh, ngày nay tức là một nước Việt Nam hoà bình, độc lập, thống nhất và xã hội chủ nghĩa”.
Chỉ thị cũng yêu cầu việc vận dụng các tiêu chuẩn đối với ứng cử viên cần được chỉ đạo chặt chẽ, sát với thực tế ở mỗi miền. Nguyên tắc bầu cử được tuân thủ nghiêm ngặt là phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín.
Thực hiện chỉ thị của Bộ Chính trị về việc lãnh đạo cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội chung của cả nước, căn cứ vào các Văn kiện của Hội nghị Hiệp thương thống nhất Tổ quốc, Ủy ban Thường vụ Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Hội đồng Cố vấn Chính phủ cách mạng lâm thời miền Nam Việt Nam đã ra Thông cáo chung về quyết định ngày tổ chức Tổng tuyển cử bầu Quốc hội chung của nước Việt Nam thống nhất là ngày Chủ nhật 25/4/1976.
Đồng thời, quyết định thành lập Hội đồng bầu cử toàn quốc gồm 22 đại biểu, cơ cấu cụ thể: miền Bắc có 11 đại biểu do Ủy ban Thường vụ Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa cử ra; miền Nam cũng có 11 đại biểu do Hội đồng Cố vấn Chính phủ Miền Nam quyết định cử ra. Đồng chí Trường Chinh được bầu làm Chủ tịch và đồng chí Phạm Hùng làm Phó Chủ tịch Hội đồng.
Nhân dân Hà Nội đi bỏ phiếu bầu Quốc hội thống nhất, ngày 25/4/1976. Ảnh: Tư liệu TTXVN.
Cả nước có 605 người ra ứng cử, bao gồm các nhà hoạt động cách mạng lâu năm, công nhân, nông dân, trí thức, văn nghệ sĩ, tư sản dân tộc, đại biểu các dân tộc và tôn giáo.
Công tác chuẩn bị diễn ra sôi nổi như một cuộc biểu dương lực lượng của những người yêu nước. Trước ngày bầu cử, hầu hết các thị xã, thành phố đều có mít tinh, diễu hành. Riêng tại Sài Gòn, hàng chục vạn công nhân, nông dân, trí thức, học sinh đã xuống đường tuần hành. Tất cả các cơ quan, đơn vị, bệnh viện, trường học, xóm ấp đều lập bàn thờ Tổ quốc, treo cờ, kết hoa. Đặc biệt cảm động là ở nhiều vùng nông thôn miền Nam và vùng đồng bào dân tộc, những người chưa thoát nạn mù chữ đã tích cực học chữ để đến ngày bầu cử có thể tự tay viết lá phiếu của mình.
Nhân dân miền Nam tham gia mít-tinh diễu hành chào mừng ngày bầu cử Quốc hội thống nhất. Ảnh: Tư liệu TTXVN.
Ngày 25/4/1976 thật sự là ngày hội lớn của toàn dân ta. Hơn 23 triệu cử tri cả nước với tư thế người làm chủ đất nước đã nô nức làm nghĩa vụ công dân.
Cuộc bầu cử được tiến hành nhanh, gọn và đạt kết quả tốt. Tỷ lệ cử tri đi bầu trong cả nước đạt 98,77%, trong đó miền Bắc đạt 99,36%, miền Nam đạt 98,59%. Xét riêng tại Hà Nội, tỷ lệ đạt 99,82%, còn tại Sài Gòn bấy giờ đạt 98,24%. Ở cả hai miền có nhiều huyện, thị, đơn vị vũ trang và khu vực bỏ phiếu đạt 100% cử tri thực hiện quyền và nghĩa vụ công dân, không nơi nào phải bầu lại hoặc bầu thêm.
Ảnh bên trái, cử tri khu phố Nhà Chung, Hoàn Kiếm (Hà Nội) xem danh sách ứng cử viên trước khi bầu cử đại biểu Quốc hội khóa VI. Ảnh bên phải, nhân dân khối 35, khu phố 2, khu phố đông dân nhất thành phố Nam Định (Hà Nam Ninh) kiểm tra tên mình trong bảng danh sách cử tri. Ảnh: Tư liệu TTXVN.
Thủ tướng Phạm Văn Đồng đến bỏ phiếu tại khu vực bỏ phiếu số 13, tiểu khu Phan Đình Phùng, khu phố Ba Đình, Hà Nội. Ảnh: Tư liệu TTXVN.
Chủ tịch Tôn Đức Thắng bỏ phiếu tại hòm phiếu số 18, tiểu khu Lê Hồng Phong, khu phố Ba Đình, Hà Nội. Ảnh: Tư liệu TTXVN.
Đồng chí Lê Duẩn, Bí thư thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng đến bỏ phiếu tại hòm phiếu số 30, khu vực 1, khu phố Ba Đình, Hà Nội. Ảnh: Tư liệu TTXVN.
Đồng chí Nguyễn Hữu Thọ bầu cử tại hòm phiếu 176, phường Bình Tây, quận 6, Sài Gòn. Ảnh: Tư liệu TTXVN.
Đồng chí Phạm Hùng, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Đảng bộ miền Nam, đại diện Đảng Lao động Việt Nam tại Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam đi bỏ phiếu bầu Quốc hội thống nhất tại tổ 509 khu vực 2, Bến Nghé, Sài Gòn. Ảnh: Tư liệu TTXVN.
Bà Nguyễn Thị Bình, Bộ trưởng Ngoại giao Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam bỏ phiếu tại hòm phiếu 176 phường Bình Tây, quận 6, Sài Gòn. Ảnh: Tư liệu TTXVN.
Tổng cộng có 492 đại biểu trúng cử, trong đó có 80 đại biểu là công nhân, 100 đại biểu là nông dân, 6 đại biểu làm nghề thủ công, 54 đại biểu là quân nhân, 141 đại biểu là cán bộ chính trị, 98 đại biểu là trí thức - nhân sĩ dân chủ, 13 đại biểu các tôn giáo.
Thành phần của đại biểu Quốc hội đã được cử tri lựa chọn phản ánh đậm nét hình ảnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất của nước Việt Nam hòa bình, độc lập, thống nhất và xã hội chủ nghĩa.
Kỳ họp đầu tiên của Quốc hội nước Việt Nam thống nhất (Quốc hội khóa VI) diễn ra từ ngày 24/6 đến 3/7/1976. Tại đây, Quốc hội đã quyết định lấy tên nước là Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, xác định Quốc kỳ, Quốc ca, Thủ đô là Hà Nội, đồng thời bầu ra các cơ quan lãnh đạo Nhà nước để điều hành công việc của cả nước.
Quốc hội biểu quyết thông qua Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội thống nhất, ngày 2/6/1976. Ảnh: Tư liệu.
Đánh giá về ý nghĩa vĩ đại của sự kiện, trong phiên bế mạc Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa VI, Chủ tịch Ủy ban Thường vụ Quốc hội Trường Chinh đã nhấn mạnh:
“Với thắng lợi của kỳ họp này, chúng ta đã thống nhất nước nhà về mặt Nhà nước. Nhân dân ta vô cùng phấn khởi. Anh em bầu bạn trên thế giới chia sẻ vui mừng với chúng ta... Chúng ta cần tiếp tục phấn đấu, phát huy mọi điều kiện thuận lợi do việc thống nhất nước nhà về mặt Nhà nước đem lại, để tiến tới hoàn thành thống nhất nước nhà về mọi mặt. Đồng thời, ra sức khắc phục những khó khăn về thanh toán những ảnh hưởng còn lại của chủ nghĩa thực dân mới kiểu Mỹ; về phát huy quyền làm chủ tập thể của nhân dân; về khôi phục kinh tế, ổn định đời sống; về cải tạo xã hội chủ nghĩa và xây dựng chủ nghĩa xã hội; về tăng cường và cải tiến quản lý nền kinh tế quốc dân”.
|
Phân tích sâu sắc hơn về vị thế của sự kiện này trong dòng chảy lịch sử dân tộc, PGS.TS Nguyễn Trọng Phúc, nguyên Viện trưởng Viện lịch sử Đảng khẳng định đây là thành quả vĩ đại của 45 năm đấu tranh cách mạng. Ông nhận định: “Sau 30 năm chiến tranh ác liệt như vậy, cuộc Tổng tuyển cử tháng 4/1976 có tầm quan trọng ngang với cuộc bầu cử ngày 6/1/1946 với tinh thần làm chủ của toàn dân. Có thể nói, cuộc Tổng tuyển cử năm 1946 là thống nhất về mặt pháp lý, tuyên bố với nhân dân trong nước và thế giới về đất nước Việt Nam độc lập. Còn cuộc Tổng tuyển cử năm 1976 là thống nhất về mặt pháp lý nhà nước, cả hai miền Nam và Bắc có một Quốc hội thống nhất, một nhà nước thống nhất và chính quyền các cấp thống nhất. Thắng lợi của cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội khóa VI còn có ý nghĩa chính trị to lớn, nối tiếp chiến thắng vĩ đại về quân sự vào mùa xuân năm 1975, mở ra cơ hội cho quá trình hội nhập và mở rộng hợp tác quốc tế của Quốc hội Việt Nam, trong vị thế của một Nhà nước độc lập, thống nhất. Đặc biệt, thắng lợi của cuộc Tổng tuyển cử khẳng định quyền làm chủ đất nước của nhân dân Việt Nam, trong việc tự nắm lấy vận mệnh của mình để xây dựng một cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc!”. |
Sau 51 năm thống nhất, Thành phố Hồ Chí Minh hôm nay không ngừng phát triển vững mạnh, là đầu tàu kinh tế quan trọng của đất nước.
Tròn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ cuộc Tổng tuyển cử lịch sử năm 1976, đất nước ta đã trải qua nhiều thăng trầm để kiến thiết và phát triển. Việt Nam của hôm nay đã vươn mình trở thành một quốc gia hùng cường, khẳng định được uy tín và vị thế đặc biệt trên trường quốc tế. Khát vọng hòa bình, độc lập và tinh thần làm chủ vận mệnh từ ngày hội non sông 50 năm về trước vẫn luôn là kim chỉ nam vững chắc, tiếp tục mở ra những cơ hội mới, đưa đất nước vững bước hướng tới một tương lai xán lạn, phồn vinh và hạnh phúc.
(Bài viết có tham khảo từ nguồn tư liệu công bố tại cổng thông tin Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước; cổng thông tin Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; Văn kiện Đảng toàn tập, tập 37, NXB Chính trị quốc gia; Trung tâm Lưu trữ quốc gia III.)
