Hạ tầng, dữ liệu và những không gian phát triển mới đang mở ra cơ hội để TP.HCM kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng chi tiêu của du khách trong giai đoạn phát triển mới.
Du lịch đang đóng góp khoảng 13% GRDP của TP.HCM, trở thành một trong những ngành dịch vụ có sức lan tỏa lớn đối với nền kinh tế đô thị. Khi Nghị quyết 09-NQ/TW của Bộ Chính trị xác lập mô hình phát triển mới cho Thành phố dựa trên đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, hạ tầng chiến lược và hội nhập quốc tế, ngành du lịch được xem là một trong những lĩnh vực có khả năng hưởng lợi trực tiếp.
Điều đáng chú ý là Nghị quyết 09 không chỉ hướng tới các mục tiêu tăng trưởng kinh tế. Những định hướng về hạ tầng, dữ liệu và đổi mới sáng tạo có thể tạo ra thay đổi trực tiếp đối với ngành du lịch, từ cách du khách di chuyển trong thành phố, tiếp cận dịch vụ đến cách doanh nghiệp xây dựng sản phẩm và tiếp cận thị trường.
Từ ngành dịch vụ đến động lực tăng trưởng của đô thị
Năm 2025, TP.HCM đón 8,56 triệu lượt khách quốc tế và khoảng 45,6 triệu lượt khách nội địa, tổng thu du lịch đạt gần 279.000 tỷ đồng. Bước sang năm 2026, Thành phố đặt mục tiêu đón 11 triệu lượt khách quốc tế, 50 triệu lượt khách nội địa và đạt doanh thu khoảng 330.000 tỷ đồng.
Những con số này cho thấy du lịch không còn là lĩnh vực hỗ trợ đơn thuần mà đang trở thành một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của Thành phố. Trong quý I/2026, khi GRDP TP.HCM tăng 8,27%, mức cao nhất trong vòng 5 năm, lãnh đạo UBND Thành phố nhận định du lịch đã trở thành "động cơ F1" có khả năng chuyển hóa nhanh thành sức cầu tiêu dùng và tạo hiệu ứng lan tỏa tới nhiều ngành kinh tế khác.
Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được nhấn mạnh Nghị quyết 09 yêu cầu Thành phố chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào đất đai, vốn và hạ tầng sang khai thác hiệu quả hơn các nguồn lực tri thức, dữ liệu và khoa học công nghệ. Với ngành du lịch, điều này đồng nghĩa cuộc cạnh tranh không còn nằm chủ yếu ở số lượng khách, mà ở khả năng tạo ra những trải nghiệm đủ hấp dẫn để du khách ở lại lâu hơn và chi tiêu nhiều hơn.
Sự thay đổi này cũng được ngành du lịch nhìn nhận như một bước chuyển về tư duy phát triển. Theo Giám đốc Sở Du lịch TP.HCM Phạm Huy Bình, du lịch Thành phố đang hướng tới việc tổ chức toàn bộ hành trình của du khách thuận tiện hơn, từ khâu tìm kiếm thông tin, đặt dịch vụ, di chuyển đến trải nghiệm tại điểm đến.
Ông Phạm Huy Bình cho rằng mục tiêu đến năm 2030 là xây dựng TP.HCM trở thành đô thị du lịch thông minh, trong đó chuyển đổi số đóng vai trò nền tảng, bản sắc văn hóa là yếu tố tạo khác biệt và trải nghiệm của du khách là thước đo chất lượng phát triển.
Không gian đa trung tâm và cơ hội định hình bản đồ du lịch mới
Một trong những nội dung quan trọng của Nghị quyết 09 là tổ chức lại không gian phát triển theo mô hình đa trung tâm, phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng và mở rộng các cực tăng trưởng mới.
Định hướng này có ý nghĩa đặc biệt đối với du lịch bởi trong nhiều năm qua, phần lớn hoạt động tham quan, lưu trú và chi tiêu của du khách vẫn tập trung tại khu vực trung tâm Thành phố.
Kinh nghiệm từ Singapore, Seoul hay Tokyo cho thấy các đô thị du lịch thành công đều phát triển theo mô hình đa trung tâm gắn với hệ thống giao thông công cộng khối lượng lớn. Metro không chỉ phục vụ nhu cầu đi lại mà còn tạo điều kiện hình thành các khu thương mại, văn hóa, giải trí và dịch vụ mới.
TP.HCM đang từng bước đi theo hướng này thông qua các dự án TOD và mạng lưới đường sắt đô thị.
Thành phố đặt mục tiêu phát triển khoảng 187 km đường sắt đô thị trước năm 2030 và 355 km vào năm 2035. Tuyến Metro số 2 đã khởi công đầu năm 2026, đồng thời nhiều dự án quan trọng như tuyến Thủ Thiêm - Long Thành, Metro số 5, Metro số 6, Metro số 1 kéo dài và tuyến Thủ Dầu Một - Tao Đàn đang được xúc tiến triển khai.
Song song với đó, TP.HCM đã phê duyệt kế hoạch khai thác TOD dọc tuyến Metro số 2 với 12 nhà ga, trong đó Depot Tham Lương, ga Phạm Văn Bạch, ga Tân Bình và ga Bảy Hiền được lựa chọn triển khai thí điểm.
Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được từng nhận định, nếu thể chế là "động lực mềm" thì hạ tầng chính là "động lực cứng" của tăng trưởng. Với du lịch, metro có thể giúp du khách tiếp cận nhiều khu vực của thành phố nhanh hơn và ít phụ thuộc vào phương tiện cá nhân. Khi các dự án TOD hình thành, xung quanh nhà ga có thể xuất hiện thêm các tổ hợp thương mại, văn hóa, giải trí và dịch vụ phục vụ khách du lịch.
Những dự án này không chỉ giải quyết bài toán giao thông. Đây cũng là cơ sở để phát triển các sản phẩm mới như city tour bằng metro, hành trình khám phá ẩm thực đô thị, các tuyến tham quan văn hóa gắn với nhà ga hoặc các mô hình kinh tế đêm dọc theo các trục giao thông công cộng.
Ở góc độ rộng hơn, mô hình đa trung tâm mở ra cơ hội hình thành các cụm du lịch có bản sắc riêng. Cần Giờ được định hướng trở thành trung tâm du lịch sinh thái biển và nghỉ dưỡng quy mô lớn. Khu đô thị Thủ Thiêm có thể trở thành hạt nhân của du lịch MICE, du lịch công vụ và các sản phẩm gắn với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Nghị quyết 09 sẽ thay đổi trải nghiệm du lịch TP.HCM như thế nào?
Nếu trước đây phần lớn du khách chỉ quanh quẩn trong khu vực trung tâm với những điểm đến quen thuộc như chợ Bến Thành, Nhà thờ Đức Bà hay phố đi bộ Nguyễn Huệ, thì những định hướng trong Nghị quyết 09 có thể mở rộng đáng kể phạm vi trải nghiệm.
Sự thay đổi dễ nhận thấy nhất nằm ở khả năng kết nối. Khi mạng lưới metro và các dự án TOD được hình thành, việc di chuyển giữa các khu vực của thành phố sẽ thuận tiện hơn. Một du khách có thể bắt đầu buổi sáng tại trung tâm, lên Metro số 1 đến khu vực Thảo Điền, tiếp tục di chuyển đến Suối Tiên hoặc các điểm đến mới tại khu phía Đông trung tâm Thành mà không phụ thuộc hoàn toàn vào taxi hay xe cá nhân.
Không gian du lịch cũng được mở rộng theo hướng đa trung tâm. Thay vì tập trung gần như toàn bộ hoạt động tham quan và chi tiêu ở khu vực lõi đô thị, TP.HCM đang hình thành thêm những cực trải nghiệm mới. Cần Giờ hướng đến du lịch sinh thái biển, Thủ Thiêm phát triển các sản phẩm gắn với sự kiện và hội nghị, trong khi du lịch đường sông đang từng bước kết nối trung tâm với các khu vực vùng ven.
Nghị quyết 09 cũng hướng tới mục tiêu kéo dài thời gian lưu trú của du khách. Khi các khu TOD, không gian công cộng, dịch vụ giải trí và kinh tế đêm phát triển đồng bộ, một ngày ở TP.HCM không còn dừng lại ở các hoạt động tham quan ban ngày mà có thể kéo dài đến các chương trình nghệ thuật, trải nghiệm văn hóa, mua sắm và ẩm thực về đêm.
Ở góc độ dài hạn, dữ liệu và chuyển đổi số có thể giúp hành trình du lịch được cá nhân hóa hơn. Thay vì tiếp cận một danh sách điểm đến giống nhau, du khách có thể nhận được những gợi ý phù hợp với sở thích riêng, từ ẩm thực, lịch sử, kiến trúc đến các hoạt động giải trí chuyên biệt.
Dữ liệu trở thành lợi thế cạnh tranh mới của du lịch
Nếu hạ tầng giúp mở rộng không gian du lịch thì dữ liệu giúp ngành du lịch hiểu rõ hơn hành vi và nhu cầu của du khách.
Theo kế hoạch phát triển kinh tế số, TP.HCM đặt mục tiêu quy mô kinh tế số đạt từ 30% GRDP trở lên trong giai đoạn tới. Xa hơn, Nghị quyết 09 hướng đến mục tiêu kinh tế số chiếm khoảng 40% GRDP.
Theo Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được, TP.HCM đã thu hút gần 2 tỷ USD đầu tư vào hạ tầng dữ liệu và hệ thống dữ liệu dùng chung, tạo nền tảng quan trọng cho mục tiêu phát triển kinh tế số mà Nghị quyết 09 đề ra.
Đối với ngành du lịch, sự thay đổi này có thể tạo ra bước chuyển lớn trong phương thức quản trị và phát triển sản phẩm.
Theo ông Phạm Huy Bình, dữ liệu và trải nghiệm đang trở thành nguồn lực quan trọng của ngành du lịch. Thay vì quảng bá dàn trải, các hoạt động xúc tiến có thể tập trung vào từng nhóm khách cụ thể, từ khách MICE, khách nghỉ dưỡng đến khách yêu thích ẩm thực hoặc trải nghiệm văn hóa.
Ông Bình cho rằng lợi thế cạnh tranh của điểm đến ngày càng phụ thuộc vào khả năng nắm bắt nhu cầu của du khách và chuyển nhu cầu đó thành sản phẩm phù hợp.
Tư duy này cũng được nhiều chuyên gia đồng tình. Theo TS. Khoa Tăng - Giảng viên cao cấp Đại học RMIT, các nền tảng số có thể giúp điều tiết dòng khách tới những khu vực ít được biết đến hơn, thay vì tiếp tục tập trung vào các điểm đến quen thuộc ở khu vực trung tâm.
Theo ông, các ứng dụng du lịch trong tương lai không chỉ cung cấp thông tin mà còn có thể tích hợp các lớp dữ liệu về lịch sử, kiến trúc, văn hóa và đời sống địa phương. Điều đó giúp du khách hiểu rõ hơn câu chuyện phía sau mỗi điểm đến thay vì chỉ dừng lại ở hoạt động tham quan đơn thuần.
Trong bối cảnh đó, dữ liệu không chỉ phục vụ công tác quản lý mà còn hỗ trợ dự báo xu hướng tiêu dùng, kết nối giao thông, lưu trú, ẩm thực và điểm tham quan trong một hệ sinh thái dịch vụ đồng bộ hơn.
Cơ hội từ thể chế và sự đồng hành của doanh nghiệp
Bên cạnh hạ tầng và công nghệ, một trong những nội dung được cộng đồng doanh nghiệp quan tâm nhất là các cơ chế đặc thù mà TP.HCM sẽ được trao trong thời gian tới.
Nhiều doanh nghiệp kỳ vọng Luật Đô thị đặc biệt sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc thu hút chuyên gia quốc tế, phát triển các mô hình hợp tác công tư trong hạ tầng du lịch cũng như mở rộng không gian cho kinh tế đêm và các loại hình dịch vụ mới.
Một trong những thay đổi đáng chú ý mà Nghị quyết 09 hướng tới là chuyển trọng tâm từ tăng trưởng theo chiều rộng sang nâng cao chất lượng tăng trưởng. Với ngành du lịch, điều đó đồng nghĩa cuộc cạnh tranh không còn chỉ nằm ở số lượng khách.
Chủ tịch HĐTV Saigontourist Group Nguyễn Thị Ánh Hoa cho rằng hiệu quả của du lịch cần được đo bằng giá trị gia tăng tạo ra cho nền kinh tế, chất lượng dịch vụ và mức độ lan tỏa tới các ngành khác. Đây cũng là hướng đi phù hợp với bối cảnh TP.HCM đang thúc đẩy kinh tế đêm, chuyển đổi số, phát triển các sản phẩm văn hóa, ẩm thực và sự kiện nhằm gia tăng chi tiêu cũng như thời gian lưu trú của du khách.
Theo bà, cùng với hạ tầng và thể chế, việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, xây dựng các sản phẩm có bản sắc riêng và tăng cường liên kết giữa các địa phương sẽ quyết định khả năng cạnh tranh của du lịch TP.HCM trong giai đoạn mới.
Đây cũng là tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết 09 khi đặt yêu cầu hoàn thiện thể chế nhằm giải phóng nguồn lực phát triển.
Theo Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được, thể chế phải đi trước một bước để tạo không gian phát triển mới. Những cơ chế đặc thù đã chứng minh vai trò như một đòn bẩy tăng trưởng và sẽ tiếp tục là nền tảng để Thành phố hiện thực hóa các mục tiêu phát triển trong giai đoạn tới.
Từ hạ tầng đến trải nghiệm
Trên thực tế, nhiều định hướng được đề cập trong Nghị quyết 09 đã bắt đầu xuất hiện trong đời sống du lịch của TP.HCM. Metro số 1 đi vào vận hành đã tạo thêm lựa chọn giao thông công cộng cho du khách.
Một số doanh nghiệp lữ hành đã thử nghiệm các chương trình tham quan kết hợp trải nghiệm metro với các điểm đến dọc tuyến như khu vực trung tâm, Thảo Điền hay Suối Tiên. Các sản phẩm du lịch đêm tại trụ sở HĐND - UBND TP.HCM, Bảo tàng TP.HCM và khu vực trung tâm cũng cho thấy nhu cầu khám phá thành phố ngoài khung giờ hành chính ngày càng rõ nét.
Sự phát triển của du lịch đường thủy trên sông Sài Gòn, các tuyến kết nối Củ Chi, Cần Giờ cùng những dự án mới ở vùng ven đang từng bước mở rộng không gian du lịch ra ngoài khu vực lõi đô thị.
Tuy nhiên, kinh nghiệm của nhiều đô thị trên thế giới cho thấy hạ tầng chỉ là điều kiện cần. Một tuyến metro hiện đại chưa chắc trở thành sản phẩm du lịch nếu thiếu các điểm đến, hoạt động văn hóa và dịch vụ đủ sức giữ chân du khách. Các khu TOD cũng chỉ phát huy hiệu quả khi được phát triển đồng bộ với không gian công cộng, thương mại, giải trí và các sản phẩm mang bản sắc riêng.
Metro, dữ liệu hay các cơ chế đặc thù sẽ không tự tạo ra sức hút cho du lịch. Giá trị của chúng nằm ở khả năng hình thành những hành trình mới, mở rộng không gian trải nghiệm và tạo thêm lý do để du khách ở lại lâu hơn. Với TP.HCM, thách thức trong giai đoạn tới không chỉ là đón thêm khách mà còn là biến những thay đổi về hạ tầng, công nghệ và thể chế thành những trải nghiệm mà du khách có thể cảm nhận trong từng chuyến đi.
