Giải pháp phát triển du lịch dựa vào cộng đồng tại làng Trà Nhiêu, TP Đà Nẵng

Cách Hội An khoảng 5km, làng du lịch sinh thái cộng đồng Trà Nhiêu (xã Nam Phước, TP Đà Nẵng) có lợi thế cảnh quan thiên nhiên ban tặng nên tài nguyên thiên nhiên và sản phẩm du lịch dựa vào cộng đồng được đánh giá cao, tuy nhiên, việc phát triển du lịch dựa vào cộng đồng ở đây cũng đang gặp nhiều khó khăn.

Trà Nhiêu là vùng đất có lịch sử hình thành lâu đời, nơi đây vẫn sở hữu một không gian yên bình, thơ mộng, còn giữ nguyên nét đặc trưng của làng quê Việt Nam. Đặc biệt, khách du lịch đến làng Trà Nhiêu có thể cùng ăn, cùng ở, cùng dệt chiếu, trồng trọt, đánh bắt hải sản với nhân dân trong làng, cùng hát hò khoan, đối đáp, hát bả trạo, du thuyền câu cá trong vườn dừa nước tận hưởng cuộc sống yên bình ở làng quê.

Từ năm 2010, Trà Nhiêu đã phát triển du lịch cộng đồng. Tuy nhiên, cho đến nay do nhiều nguyên nhân nên làng du lịch cộng đồng Trà Nhiêu vẫn chưa khai thác hiệu quả các hoạt động du lịch một cách tương xứng với tiềm năng du lịch vốn có.

Xuất phát từ thực tế trên và nhận thức được lợi ích phát triển du lịch bền vững của cộng đồng, nhóm nghiên cứu gồm Chủ biên: Nguyễn Thị Hương Giang - Trưởng phòng Hướng dẫn tham quan Đô thị cổ Hội An thuộc Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An. Thành viên: Lê Thị Thảo, Phạm Thị Thành - Giảng viên Trường Cao đẳng Du lịch Đà Nẵng đã thực hiện đề tài nghiên cứu: “Giải pháp phát triển du lịch dựa vào cộng đồng tại làng Trà Nhiêu, xã Nam Phước, TP Đà Nẵng".

Tạp chí Du lịch TP.HCM trân trọng trích dẫn đăng bài nghiên cứu này.

Thực trạng phát triển du lịch dựa vào cộng đồng tại làng Trà Nhiêu

Làng Trà Nhiêu nằm ở hợp lưu của hạ nguồn các nhánh sông Thu Bồn, Ly Ly, Trường Giang trước khi đổ ra biển Cửa Đại. Ngoài con đường bộ đi từ thánh địa Mỹ Sơn qua thị trấn Nam Phước xuống, từ phố cổ Hội An du khách có thể đến Trà Nhiêu bằng đường thủy với khoảng 15 phút. Thuận lợi cho tuyến tham quan của du khách.

Làng Trà Nhiêu khoác lên mình một dáng vóc miền Tây thu nhỏ giữa lòng TP Đà Nẵng bởi được bao bọc từ những rặng dừa nước xanh tươi len lỏi dọc ngang là những con rạch. Đến Trà Nhiêu còn có nhiều trải nghiệm tuyệt vời đáng nhớ khi hóa thân thành người bản địa làm ngư dân cất vó, bắt cá, đan lưới; làm nông dân để trồng đay, chặt dừa, trồng rau.

Khách quốc tế trải nghiệm vá lưới. Ảnh: Tiêu Dao

Nơi đây còn lưu giữ khá đậm nét giá trị văn hóa thuần Việt với phong cảnh làng quê yên bình. Những con đường xanh, cổ kính uốn mình theo xóm làng giữa vườn cây rợp bóng mát. Cùng với cộng đồng dân cư thân thiện và mến khách.

Nhờ có sự quan tâm của nhà nước và các cấp chính quyền mà nơi đây đã và đang được nhà nước đầu tư hệ thống cơ sở hạ tầng khá tốt như hệ thống đường giao thông, hệ thống điện nước, và các công trình khác nhằm phục vụ nhân dân và cũng là một thuận lợi lớn để phát triển du lịch.

Đặc biệt, là nơi lưu giữ các làng nghề truyền thống như: làng nghề Chiếu Cói Bàn Thạch, nghề vá lưới, chằm lá dừa nước, đánh bắt thủy sản trên sông đến khu nhà vườn,… và ẩm thực mang đậm hương vị của một làng quê sông nước. Nhận thức của người dân được khảo sát ở làng Trà Nhiêu đối với du lịch dựa vào cộng đồng rất cao. Đây là những thuận lợi cơ bản nhất để phát triển du lịch dựa vào cộng đồng tại Trà Nhiêu.

Mặc dù nguồn tài nguyên du lịch của nơi đây rất đa dạng, độc đáo và giữ một tiềm năng lớn so với các khu vực khác tuy nhiên ngành du lịch nơi đây vẫn gặp phải một số khó khăn sau:

- Về công tác tổ chức quản lý: thiếu cơ chế quản lý và những quy định ràng buộc trong việc phân chia lợi ích giữa các bên liên quan. 

- Về cơ sở vật chất: Đầu tư cơ sở vật chất cho phát triển du lịch còn chưa đồng bộ dẫn đến việc chất lượng dịch vụ chưa cao. Các khu vui chơi giải trí phục vụ nhu cầu của du khách còn ít, chưa phát triển.

- Sản phẩm dịch vụ du lịch: Không có điều kiện để được trình diễn, chưa được thai khác hiệu quả các nguồn nhân lực: vốn, cơ sở vật chất kĩ thuật, tiến bộ khoa học kĩ thuật, người lao động,…

- Về hoạt động tuyên truyền, quảng bá du lịch: Hoạt động này giữ vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển du lịch. Bởi đây là một hoạt động Marketing rất hữu hiệu trong việc quảng bá, giới thiệu về một địa danh, một tài nguyên du lịch nào đó…Tuy nhiên tại khu du lịch Trà Nhiêu hoạt động này diễn ra quá ít dẫn đến việc rất ít du khách biết đến khu du lịch này.

Có thể thấy, mô hình làng du lịch dựa vào cộng đồng Trà Nhiêu chưa đạt hiệu quả như mong muốn bởi vì người dân đang phải tự xoay xở để làm du lịch. Người dân không đủ kiến thức, chuyên môn, mối quan hệ, kể cả tài chính để quảng bá, kết nối, duy trì hoạt động du lịch sau khi dự án kết thúc nếu không có sự đồng hành của chính quyền địa phương, ngành du lịch và doanh nghiệp lữ hành. Đây chính là những khó khăn lớn khiến cho hoạt động du lịch chưa được khai thác tương ứng với tiềm năng du lịch của nó. Các vấn đề này cần được đẩy mạnh quan tâm để có những giải pháp kịp thời nhằm khai thác để phát triển du lịch có hiệu quả.

Giải pháp phát triển du lịch dựa vào cộng đồng tại Trà Nhiêu

Trước hết, cần hoàn thiện công tác quản lý; cơ chế, chính sách. Đối với bất cứ một hoạt động nào thì công tác tổ chức luôn đóng một vai trò quan trọng, bởi chỉ có sự quản lý khoa học, chặt chẽ mới đem lại một kết quả tốt, nhất là với hoạt động du lịch dựa vào cộng đồng lại rất cần có một bộ máy tổ chức chặt chẽ, tập trung của chính quyền địa phương. Thực tế cho thấy, mô hình hoạt động du lịch dựa vào cộng đồng tại Trà Nhiêu mang tính chất địa phương, manh mún, nhỏ lẻ và tự phát. Sự quản lý của địa phương cũng chỉ là lúc ban đầu khi dự án mới được triển khai.

Du khách trải nghiệm làm chiếu. Ảnh: Tiêu Dao

Chính vì vậy, Ban quản lý khu du lịch dựa vào cộng đồng Trà Nhiêu cần phải tăng cường công tác quản lý thông qua việc xây dựng các chính sách bảo tồn giá trị của tài nguyên du lịch, đưa ra những quy chế và nội quy đối với du khách và người dân địa phương, xây dựng chiến lược quảng bá hình ảnh du lịch dựa vào cộng đồng làng Trà Nhiêu. Hỗ trợ điều kiện cho người dân mở rộng các loại hình dịch vụ du lịch để thu hút khách trong và ngoài nước. Xây dựng các chiến lược cũng như thực hiện tốt các chính sách thu hút đầu tư của các tổ chức quốc tế.

Để hoạt động du lịch ngày càng phát triển, việc tăng cường đầu tư, hơp tác với các tổ chức trong nước và quốc tế là cần thiết. Việc tăng cường sự hợp tác với các tổ chức nhằm nghiên cứu, đào tạo, trao đổi kinh nghiệm trong việc quy hoạch, quản lý và vận hành du lịch một cách có hiệu quả. Tranh thủ các dự án đầu tư như dự án về giáo dục môi trường kết hợp đào tạo nhân viên có trình độ hiểu biết về chuyên môn nghiệp vụ, môi trường…Kêu gọi sự hỗ trợ đầu tư của các cấp các ngành, các tổ chức có liên quan từ địa phương đến cộng đồng trong việc xây dựng cơ sở hạ tầng vật chất kĩ thuật phục vụ cho hoạt động du lịch.

Và quan trọng hơn hết là chính sách, cơ chế chia sẻ lợi ích với cộng đồng để thu hút người dân tham gia vào du lịch dựa vào cộng đồng.

Giải pháp về đầu tư cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ du lịch

Cơ sở vật chất kỹ thuật và cơ sở hạ tầng là điều kiện cần thiết để phục vụ khách đảm bảo các yêu cầu nghĩ ngơi, ăn uống , giải trí,… cầu du lịch. Nếu không có những cơ sở này thì sẽ không có hoạt động du lịch diễn ra. Ý thức được tầm quan trọng của cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất kỹ thuật nên cần tăng cường ưu tiên đầu tư vào lĩnh vực này. Vì vậy làng du lịch dựa vào cộng đồng Trà Nhiêu cần phải kết hợp với các cơ quan chức năng có thẩm quyền và người dân địa phương đầu tư bổ sung, xây dựng, hoàn thiện và nâng cao cơ sở vật chất kĩ thuật, hạ tầng du lịch như:

- Hiện tại các cơ sở lưu trú ở Trà Nhiêu vẫn chưa đáp ứng đủ về chất lượng cho khách thăm quan. Nên du khách đến đây tham quan và về trong ngày. Do đó, chúng ta cần tạo ra những tour du lịch dài ngày và mang tính chất trải nghiệm, khám phá dành cho du khách. Thu hút cộng đồng địa phương tham gia vào các hoạt động phát triển du lịch dựa vào cộng đồng (homestay) bằng cách, lấy chính các phương tiện vật chất của chính người dân địa phương để phục vụ cho lưu trú của khách. Nhưng muốn nâng cao chất lượng dịch vụ lưu trú thì phải hỗ trợ vốn cho cộng đồng địa phương cải thiện cơ sở vật chất vốn có của mình, để đảm bảo yếu tố tiện nghi cần thiết phục vụ cho du khách như: các trang thiết bị, chăn ga, gối đệm, internet, bàn ghế,…và phục vụ ăn uống cho khách du lịch và đặc biệt là khu vệ sinh…Có như vậy thì khách du lịch mới có mong muốn ở lại và sử dụng các dịch vụ của người dân.

Du khách trải nghiệm làm chiếu. Ảnh: Tiêu Dao

- Xây mới các cơ sở vật chất kĩ thuật phục vụ cho hoạt động du lịch như các cơ sở lưu trú ăn uống, các bến thuyền, bãi đậu xe, các chòi bằng lá phục vụ cho việc quan sát tìm hiểu thiên nhiên, câu cá,…của du khách. Cần phát huy tối đa văn hóa ẩm thực địa phương, đặc biệt là các món ăn dân dã mang hương vị của người dân nơi đây. Có như vậy mới mang lại doanh thu cao hơn, đồng thời cũng giữ chân khách du lịch có thể ở lại lâu hơn với làng Trà Nhiêu.

- Tăng cường xây dựng các cơ sở vui chơi giải trí về thể thao, chữa bệnh, giao lưu văn nghệ, các quầy nước phục vụ cho du khách.

- Mở rộng hệ thống các sản phẩm dịch vụ du lịch như cho thuê thuyền thúng, xe đạp,…giúp du khách có thể tự tạo niềm vui cho bản thân.

- Xây dựng khu về sinh cộng cộng, có thùng rác tại những trạm dừng nghỉ hợp lý trong lộ trình tham quan và các bảng chỉ dẫn với nội dung rõ ràng dễ hiểu cho khách du lịch.

Ngoài ra cần hoàn thiện thêm cơ sở hạ tầng như tu sửa hệ thống đường làng không nên bê tông hóa làm mất đi vẻ đẹp cổ xưa của làng.

Hoàn thiện sản phẩm dịch vụ du lịch dựa vào cộng đồng đặc trưng và dịch vụ du lịch

Sản phẩm du lịch là các sản phẩm dịch vụ cung cấp cho du khách, từ sự kết hợp của yếu tố tự nhiên, xã hội. Sản phẩm dịch vụ du lịch về cơ bản là không cụ thể, không tồn tại dưới dạng vật thể. Thành phần chính của sản phẩm dịch vụ du lịch là dịch vụ thường chiếm lớn về mặt giá trị, hàng hóa chiếm tỷ trọng nhỏ. Xây dựng một sản phẩm du lịch phù hợp với nhu cầu của khách du lịch và đặc thù của khu du lịch không phải là một điều đơn giản. Chính vì vậy, cần phải nghiên cứu một cách kĩ lưỡng về thị trường để từ đó có thể xây dựng được các sản phẩm du lịch đa dạng và hấp dẫn.

Đa dạng hóa sản phẩm du lịch là một yếu tố không thể thiếu trong phát triển du lịch. Sản phẩm du lịch đang là điểm yếu và là vấn đề đặt ra đối với khu du lịch làng Trà Nhiêu. Ở khu du lịch Trà Nhiêu chỉ mới có những sản phẩm du lịch như: đi thúng, đánh bắt cá, đạp xe,… nhưng vẫn chưa được quan tâm đúng mực cho nên chưa tận dụng được tiềm năng phát triển của vùng. Vì vậy việc khai thác, khám phá những nguồn tài nguyên khác là rất cần thiêt. Nó không chỉ tăng tính hấp dẫn của khu du lịch mà còn giảm thiểu sự cạnh tranh không cần thiết với các tỉnh lân cận, thu hút lớn lượng khách đến và cộng đồng dân cư tham gia, giải quyết việc làm góp phần không nhỏ trong việc phát triển du lịch bền vững cả kinh tế và xã hội

Đối với các sản phẩm truyền thống, để thu hút khách không chỉ về chất lượng, uy tín, mẫu mã mà cần phải có những chương trình khếch trương, quảng bá sản phẩm.

Cần phát triển loại hình du lịch “Homestay”. Nghiên cứu phát triển dịch vụ nhà lưu trú homestay trong rừng dừa nước. Bởi lẽ, đến với Trà Nhiêu du khách chủ yếu là “Cùng ăn, cùng ở, cùng sinh hoạt với người dân” là điều thú vị nhất. Cùng với đó khuyến khích các dự án đầu tư cơ sở vui chơi giải trí, có hệ thống dịch vụ chất lượng cao.

Đối với các hộ làm các sản phẩm truyền thống như: đang lát, vá lưới, nấu rượi,… Thì bên cạnh việc trưng bày, bán các sản phẩm thì nên có những hình thức hoạt động như: Giới thiệu và tạo điều kiện cho khách cùng tham gia trải nghiệm vào công việc (trong một công đoạn nào đó). Du khách được trực tiếp lao động và tạo ra sản phẩm cho chính mình chắc chắn sẽ rất thú vị và hài lòng.

Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực phục vụ du lịch

Nguồn nhân lực giữ vị trí chủ chốt trong quá trình phát triển chất lượng dịch vụ phục vụ khách du lịch. Để đảm bảo tăng cường và phát triển bền vững hiệu quả cần có những biện pháp như:

- Đội ngũ nhân lực phải là người dân địa phương trong vùng đối tượng được ưu tiên hàng đầu cho việc tuyển chọn nhân lực hoạt động du lịch. Có như vậy, đội ngũ lao động này mới gắn bó lâu dài với du lịch với quê hương, cộng đồng của mình. Từ đó ý thức trách nhiệm bảo tồn các giá trị văn hóa dân tộc trong họ mới sâu sắc và cụ thể.

- Cần triển khai kế hoạch bồi dưỡng nghiệp vụ chuyên môn ngoại ngữ cho cán bộ. Tập trung vào các hình thức đào tạo ngắn hạn và tham quan nghiên cứu mô hình hoạt động du lịch dựa vào cộng đồng trong cả nước. Bên cạnh đó cũng cần tổ chức các buổi gặp mặt, trao đổi những kinh nghiệm trong công tác quản lý giữa các xã vớicán bộ quản lý của huyện và thành phố.

- Đào tạo đội ngũ hướng dẫn viên có nghiệp vụ du lịch và hiểu biết về môi trường, về văn hóa bản địa có khả năng đảm nhiệm vai trò là những hướng dẫn viên, tuyên truyền viên cho du khách. Cần chú ý tới việc đào tạo người dân địa phương có năng lực để họ trở thành những hướng dẫn viên phục vụ cho hoạt động DLCĐ ngay trên địa phương của mình.

- Phải thường xuyên tiến hành kiểm tra, đánh giá, phân loại trình độ nghiệp vụ của toàn bộ cán bộ nhân viên làm trong ngành du lịch của địa phương.

Nâng cao nhận thức của cộng đồng địa phương

Cộng đồng dân cư là “nhân tố cốt lõi” xâu chuỗi và chuyển tải các giá trị của sản phẩm du lịch đến du khách. Chất lượng của sản phẩm du lịch được du khách cảm nhận một cách tinh tế về mặt tinh thần và sự thụ hưởng các giá trị vật chất. Sự cảm nhận tốt và ấn tượng từ du khách cần được bắt đầu từ chính thái độ tiếp đón ân cần, sự am hiểu về môi trường sống cả tự nhiên lẫn nhân văn, cách làm minh bạch từ chính cộng đồng địa phương. Chính vì vậy cần tổ chức các lớp học bồi dưỡng, bổ trợ kiến thức về du lịch dựa vào cộng đồng cũng như các loại hình du lịch khác cho người dân. Các lớp học về cách giao tiếp, ứng xử với khách du lịch, lớp học tiếng Anh…Tạo điều kiện cho người dân địa phương tham gia vào hoạt động du lịch thông qua các chính sách hỗ trợ về vốn và chuyên gia.

Cần tạo điều kiện thuận lợi để cộng đồng địa phương có thể tham gia vào quá trình quy hoạch và giám sát thực hiện quy hoạch phát triển du lịch dựa vào cộng đồng tại làng du lịch Trà Nhiêu nơi họ đang sinh sống.

Xúc tiến quảng bá du lịch

- Thiết kế hình ảnh, các thước phim 3D, 4D hay truyền hình phóng sự về các sự kiện,văn hóa, những có cảnh đẹp của làng du lịch Trà Nhiêu và đưa lên truyền thông, trên các trang mạng xã hội như facebook, youtube, … với nội dung là giới thiệu con người, ẩm thực, các dịch vụ du lịch, các sự kiện… của làng du lịch dựa vào cộng đồng Trà Nhiêu.

- Việc sử dụng hình ảnh, các thước phim 3D, 4D tái dựng lại các sự kiện, di tích lịch sử, văn hóa, các di sản thiên nhiên và đưa lên các mạng internet, trên các trang mạng xã hội như facebook, youtube..., hoặc trình chiếu tại các điểm du lịch sẽ kích thích nhu cầu đi du lịch của du khách và giúp cho mọi du khách dễ dàng khám phá, hiểu biết hơn, yêu hơn và thích thú tìm hiểu về du lịch Trà Nhiêu.

- Hơn nữa, để đáp ứng thông tin nhu cầu thông tin nhanh chóng của giới trẻ hiện nay. Chúng ta có thể đưa vào sử dụng các mạng xã hội như Facebook, zalo,… như một kênh quảng cáo mang tính cập nhật thông tin đa chiều. Một mặt giúp chúng ta cập nhật nhữg thông tin mới nhất, các chương trình khuyến mãi, chương trình sự kiện cho du khách bốn phương. Đồng thời đây cũng là kênh để du khách có thể bày tỏ, giao lưu, chia sẽ kinh nghiệm,…Mặt khác, chúng ta có thể nắm bắt được những phản hồi của khách để có thể kịp thời nắm bắt để có thể sửa đổi phù hợp với tình hình phát triển. Do đó, nên thành lập một facebook fanpage dành riêng cho du lịch làng Trà Nhiêu, mọi thông tin, sự kiện, chia sẻ kinh nghiệm đi du lịch đưa lên fanpage sẽ được các thành viên trong fanpage và bạn bè của họ có thể cập nhật được, nhờ đó sẽ góp phần quảng bá hình ảnh của du lịch Trà Nhiêu.

Bảo tồn tài nguyên du lịch

Để đáp ứng về nhu cầu kinh tế - xã hội, cảnh quan môi trường trong du lịch nhưng vẫn duy trì được những giá trị văn truyền thống của địa phương tại làng du lịch dựa vào cộng đồng Trà Nhiêu. Trong quá trình tôn tạo và phát triển cần thực hiện một số giải pháp sau:

- Nâng cao nhận thức cho các cấp chính quyền địa phương thông qua hội thảo bảo tồn và phát triển. Đối với người dân tổ chức các hội thảo chuyên về tầm quan trọng của DLCĐ để sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên thiên nhiên.

- Xây dựng quy chế quản lý vùng dừa nước. Khuyến khích, hỗ trợ khảo sát, điều tra thực địa, cho việc nghiên cứu kỹ thuật trồng dừa nước. Từ đó, vận động cộng đồng địa phương tham gia phục hồi rừng dừa nước tự nhiên, tập huấn kỹ thuật trồng dừa nước cho cư dân và thành lập khu vườn ươm nhằm bảo tồn hệ sinh thái dừa nước.

- Ban quản lý khu du lịch làng Trà Nhiêu và các cấp lãnh đạo địa phương cần quan tâm tổ chức các lễ hội truyền thống của làng. Qua đó tổ chức các cuộc thi hát hò khoan, bả trảo, đối đáp với nhau, không những sự liên kết trong cộng đồng dân cư mà còn duy trì được những giá trị văn hóa truyền thống của địa phương. Ngoài ra, Ban quản lý cần liên kết chặt chẽ với các công ty du lịch về việc dẫn khách đến tham quan làng Trà Nhiêu để CĐĐP có cơ hội trình diễn những bài đối đáp, hát hò khoan, hát bả trạo,… nhằm diễn ra thường xuyên và không bị mai mọt.

Phát triển du lịch dựa vào cộng đồng đang là xu hướng chủ đạo của nhiều địa phương nhằm chia sẻ lợi ích cho người dân thông qua việc tạo sinh kế, thu nhập; nâng cao nhận thức cộng đồng, góp phần bảo vệ môi trường; gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa, làng nghề truyền thống. Chính vì vậy, sự ra đời của loại hình du lịch dựa vào cộng đồng là điều tất yếu khi thế giới đang hướng tới phát triển du lịch bền vững, du lịch thân thiện. Và thực tế đã cho thấy cộng đồng dân cư góp phần không nhỏ vào việc phát triển ngành du lịch của địa phương nói chung

Việc phát triển du lịch dựa vào cộng đồng tại làng du lịch Trà Nhiêu đã góp phần phục hồi các yếu tố văn hóa dân tộc tại làng quê, cũng như đem lại lợi ích cho cộng đồng địa phương. Với những lợi thế nổi bật về tiềm năng du lịch của Trà Nhiêu, nhận diện được những kết quả đạt được cũng như những hạn chế còn tồn tại. Chính vì vậy, tác giả xây dựng một số giải pháp hợp lý sẽ giúp phát triển hoạt động du lịch, tăng khả năng thu hút khách du lịch, tăng nguồn thu cho hoạt động bảo tồn các giá trị văn hóa và phát huy các sản phẩm du lịch của làng du lịch dựa vào cộng đồng Trà Nhiêu. Ngoài ra địa phương cũng như ban quản lý du lịch làng Trà Nhiêu nên tập trung hơn nữa để phát triển loại hình du lịch này, vừa tăng nguồn thu nhập, cải thiện đời sống. Đặc biệt, phải có sự vào cuộc của doanh nghiệp để kết nối thị trường.