Kiến trúc gỗ: Từ giá trị sức khỏe đến lời giải cho đô thị bền vững

Từ một vật liệu truyền thống, gỗ đang bước vào kỷ nguyên mới với vai trò là nền tảng của kiến trúc bền vững.

Nhiều bài trình bày từ các chuyên gia quốc tế hàng đầu tại hội thảo “New Leaf Turned for a Sustainable Future” diễn ra ngày 19/3/2026 cho thấy vật liệu gỗ không chỉ góp phần giảm phát thải mà còn trực tiếp nâng cao chất lượng sống. Đồng thời, một thỏa thuận hợp tác quốc tế nhằm thúc đẩy phát triển kiến trúc gỗ bền vững khu vực Đông Nam Á đã được kí kết, hứa hẹn sự xuất hiện của các công trình xanh nổi bật trong tương lai.

Không gian gỗ và giá trị sức khỏe: Khi kiến trúc trở thành liệu pháp sống

Những nghiên cứu được chia sẻ tại hội thảo cho thấy, gỗ không chỉ là vật liệu xây dựng mà còn đóng vai trò như một “liệu pháp tự nhiên” trong không gian sống. Giám đốc chiến lược kinh doanh quốc tế của Life Design Kabaya, ông Yamoka Yoshihiko, nhấn mạnh rằng các công trình sử dụng gỗ mang lại cảm giác dễ chịu rõ rệt cho người sử dụng, cả người trưởng thành và trẻ em.

Cụ thể, một khảo sát với 690 trẻ em từ 3 - 5 tuổi chia thành ba nhóm môi trường gồm phòng gỗ toàn phần (278 trẻ), gỗ một phần (281 trẻ) và không sử dụng gỗ (131 trẻ) cho thấy sự khác biệt rõ rệt. Ở nhóm phòng gỗ, tỷ lệ trẻ “không cảm thấy mệt mỏi hoặc buồn ngủ” cao nhất, đồng thời các triệu chứng như kích thích, mất tập trung, đau đầu và đau bụng giảm xuống mức thấp nhất.

Với người trưởng thành, nghiên cứu trên hơn 600 người về không gian phòng ngủ ghi nhận tỷ lệ nghi ngờ mất ngủ ở nhóm sử dụng gỗ rộng rãi chỉ 36,6%, trong khi ở nhóm không sử dụng gỗ lên tới 72,8%, gần gấp đôi. Đồng thời, chỉ số cảm nhận thư giãn cũng đạt mức cao nhất ở nhóm sử dụng nhiều vật liệu gỗ.

Một thử nghiệm khác với 20 người trưởng thành làm việc tại phòng gỗ và phòng phủ vật liệu vinyl cho thấy các chỉ số tiêu cực như căng thẳng, trầm cảm, giận dữ và mệt mỏi giảm mạnh ngay sau khi bước vào không gian gỗ, trong khi chỉ số “sức sống” lại cao hơn đáng kể.

Nhiều lợi ích của không gian gỗ được đại diện Life Design Kabaya chia sẻ

Các nghiên cứu khác cũng chỉ ra rằng mùi hương từ gỗ tự nhiên như tuyết tùng hay hinoki có khả năng kích hoạt hệ miễn dịch và giảm hormone căng thẳng, góp phần tạo nên môi trường sống cân bằng hơn. Đây là yếu tố đặc biệt phù hợp với xu hướng du lịch nghỉ dưỡng kết hợp chăm sóc sức khỏe đang phát triển mạnh.

Xu hướng kiến trúc gỗ trong quy hoạch xanh: Hướng tới cộng đồng bền vững

Ở bối cảnh mới, không gian gỗ không tồn tại độc lập mà gắn liền với một triết lý thiết kế rộng hơn kiến trúc vị tự nhiên (biophilic design). Theo bà Cathy Saldaña, đại diện Hiệp hội Kiến trúc sư Hoa Kỳ (AIA) khu vực Đông Nam Á, kiến trúc hiện đại cần hướng đến việc nuôi dưỡng sức khỏe thể chất và tinh thần, thay vì chỉ phục vụ công năng.

Từ quan sát chuyên môn, bà cho biết hiện nay các yếu tố thiết kế mở như cửa sổ rộng, không gian liên thông và sự hòa trộn giữa trong nhà – ngoài trời để thích ứng với đặc tính khí hậu và gắn kết thiên nhiên tại Đông Nam Á đang được ưa chuộng trở lại. 

Ở quy mô đô thị, các xu hướng quy hoạch mới đang định hình những cộng đồng “giảm căng thẳng”, đơn cử như xây dựng công viên "bỏ túi" (pocket park) trong khu dân cư, vườn cộng đồng, nông nghiệp đô thị hay tăng cường không gian đi bộ. Đây được nhận định là nền tảng cho các mô hình tương lai như khu dân cư phát thải ròng bằng 0, hay hệ thống đô thị linh hoạt trước biến đổi khí hậu.

Bà Cathy Saldaña trò chuyện với các chuyên gia quốc tế 

Trong bức tranh đó, kiến trúc gỗ, đặc biệt là các vật liệu mới như cấu kiện gỗ CLT (Cross-Laminated Timber) hay GLT (Glulam Laminated Timber) sở hữu đồng thời cá tính thẩm mỹ tự nhiên, khả năng lưu trữ carbon tự nhiên và tiềm năng giảm phát thải trong suốt vòng đời công trình và đặc tính kỹ thuật nổi trội được nhiều kiến trúc sư đánh giá là giải pháp vật liệu chiến lược trong phát triển đô thị bền vững.

Công nghệ cao: Chìa khóa nâng tầm vật liệu gỗ kỹ thuật 

Để tối ưu hiệu năng của gỗ, trên thế giới, công nghệ cao được phát triển liên tục. Góp mặt tại hội thảo, ông Andreas Rudolf, Phó chủ tịch mảng nguyên liệu gỗ từ tập đoàn công nghệ Minda (Đức) cho biết một trong những rào cản lớn của kiến trúc gỗ trước đây là sự không đồng nhất của vật liệu tự nhiên. Hiện nay, các dây chuyền sản xuất hiện đại có thể kiểm tra từng thanh gỗ chỉ trong 6 giây, từ hướng vân, độ ẩm đến mật độ và độ cứng, yếu tố then chốt quyết định khả năng chịu lực của công trình.

Công nghệ quét X-ray tiên tiến còn cho phép phát hiện các khuyết tật bên trong mà mắt thường không thể thấy. Sau quá trình phân loại, các đoạn gỗ được xử lý và ghép nối bằng công nghệ finger joint để tạo ra các cấu kiện có chất lượng đồng đều. Khi được thực hiện đúng tiêu chuẩn, các mối nối này có độ bền tương đương, thậm chí vượt qua gỗ nguyên khối.

Những tiến bộ này không chỉ nâng cao hiệu suất sử dụng nguyên liệu mà còn giúp rút ngắn thời gian thi công, đảm bảo độ chính xác và mở rộng khả năng ứng dụng của gỗ trong các công trình quy mô lớn.

Góc nhìn Việt Nam: Từ tiềm năng đến năng lực triển khai

Dù sở hữu nguồn tài nguyên và tay nghề sản xuất đáng kể, Việt Nam vẫn còn khá khiêm tốn trong việc phát triển các công trình gỗ quy mô, dù đây là giải pháp bền vững và giàu tính thẩm mỹ.

Với quan sát của đơn vị đi đầu trong lĩnh vực sản xuất và thi công các giải pháp gỗ cho kiến trúc và nội thất, ông Trần Đức Hiếu, Tổng Giám đốc Tập đoàn Trần Đức nhận định việc phát triển kiến trúc gỗ không chỉ là câu chuyện của vật liệu, mà là bài toán về năng lực triển khai trong thực tế.

“Để các giải pháp kiến trúc gỗ có thể được ứng dụng hiệu quả, cần có sự kết hợp đồng bộ giữa thiết kế, tiêu chuẩn kỹ thuật, công nghệ sản xuất và thi công. Việc hợp tác với các đối tác quốc tế giúp rút ngắn quá trình này, đồng thời tạo điều kiện để các giải pháp tiên tiến được triển khai tại thị trường trong nước và khu vực”, ông đề xuất. Giám đốc kỹ thuật Tập đoàn Trần Đức, kiến trúc sư Nguyễn Huy Hiển cũng đề xuất cần thêm các chính sách hỗ trợ từ Nhà nước, hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật rõ ràng. 

Ông Trần Đức Hiếu, Tổng Giám đốc Tập đoàn Trần Đức phát biểu tại sự kiện 

Trong khuôn khổ hội thảo, việc ký kết hợp tác chiến lược với các doanh nghiệp công nghệ xây dựng và thiết kế hàng đầu đến từ châu Âu, Mỹ và Nhật Bản được xem là bước đi cụ thể nhằm giải quyết bài toán này. Thông qua hợp tác đa quốc gia, các năng lực tiên tiến sẽ được kết nối, hướng đến hoàn thiện khả năng triển khai thực tế cho thị trường Việt Nam và Đông Nam Á.

Từ một vật liệu truyền thống, gỗ đang bước vào kỷ nguyên mới với vai trò là nền tảng của kiến trúc bền vững. Trong bối cảnh du lịch TP.HCM và khu vực đang hướng đến các giá trị xanh và trải nghiệm chất lượng cao, các công trình gỗ giàu tính thẩm mỹ, đậm bản sắc sẽ tạo thêm lợi thế cạnh tranh, góp phần định hình hình ảnh điểm đến giàu giá trị hơn trong bạn bè quốc tế.