Giữa làng chài bình dị nơi cửa biển Sa Cần, xã Bình Sơn (Quảng Ngãi), những giọt nước mắm vàng óng ánh vẫn chậm rãi rỉ từ thùng gỗ mang theo tinh túy trăm năm của làng chài ven biển miền Trung.
Từ xứ người trở về với quyết tâm phục hưng nghề tổ
Năm 2012, sau 5 năm xuất khẩu lao động tại Hàn Quốc, anh Đào Trọng Mười ( xã Bình Sơn, Quảng Ngãi) trở về quê hương với số vốn tích góp và kinh nghiệm học hỏi sự chuyên nghiệp của nước bạn. Trong khi nhiều người hướng đến những lĩnh vực kinh doanh thời thượng, anh lại chọn con đường tưởng chừng lặng lẽ và đầy thách thức: Phục hưng nghề làm nước mắm truyền thống của gia đình ở làng chài Sơn Trà. Đại danh mà tuổi thơ anh gắn liền với mùi hương nồng nàn của những lu mắm đầy sân.
Quyết định ấy từng khiến không ít người lo ngại, bởi khi đó nghề mắm thủ công đang dần mai một, khó cạnh tranh trước làn sóng nước chấm công nghiệp. Nhưng chính nỗi trăn trở trước cảnh nhiều gia đình trong làng phải bỏ nghề đã thôi thúc anh ấp ủ giấc mơ lớn: đưa nước mắm truyền thống Sa Cần trở lại đúng vị thế vốn có.
Nhận thấy lối sản xuất manh mún, anh Mười chọn cách đi bài bản và kiên định. Chàng trai trẻ dành nhiều năm mày mò, nghiên cứu từng công đoạn trong quy trình: muối cá, ủ chượp, rút nhĩ, kiểm định và cho ra thành phẩm. Sự đam mê đến bị mê hoặc đến mức chỉ cần nhìn màu, ngửi hương, anh có thể đánh giá được chất lượng mẻ mắm. Anh càng thấm thía giá trị tinh túy của thứ nước chấm chỉ từ cá tươi và muối biển, không phụ gia, không chất bảo quản – chứa đựng trọn vẹn tinh hoa hồn cốt biển cả.
Hành trình đi tìm chất lượng cho nước mắm
Những ngày đầu khởi nghiệp đầy thử thách với quy mô nhỏ, mỗi năm chỉ sử dụng khoảng 20 tấn cá, thị trường tiêu thụ hẹp. Bất chấp khó khăn, anh Mười giữ vững quan điểm xuyên suốt: chất lượng phải đặt lên hàng đầu, từ nguyên liệu, quy trình đến thành phẩm cuối cùng.
Công tác kiểm soát chất lượng được thực hiện nghiêm ngặt. Mỗi mẻ mắm đều được lấy mẫu ngẫu nhiên kiểm nghiệm các chỉ tiêu tại Trung tâm Kỹ thuật Tiêu chuẩn Đo lường sau đó mới đưa ra thị trường.
Sự kiên định đã dần đơm hoa kết trái. Nhờ hương vị nguyên bản và chất lượng ổn định, nước mắm Mười Quý dần chiếm được niềm tin của người tiêu dùng. Anh mạnh dạn mở rộng quy mô, không chỉ đưa sản phẩm thâm nhập các thị trường lớn như TP.HCM, Hà Nội, Đà Nẵng mà còn vươn tới các tỉnh ở địa đầu tổ quốc như Cà Mau, Cao Bằng, Hà Giang và hướng tới xuất khẩu tới các nước có yêu cầu cao như Nhật Bản, Hàn Quốc và các nước EU.
Sau nhiều năm nỗ lực, nước mắm của anh đã đạt được những thành tựu đáng ghi nhận: Đạt chứng nhận OCOP 4 Sao, chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn, sản phẩm Công nghiệp Nông thôn Tiêu biểu cấp Quốc Gia năm 2021, được công nhận là Sản phẩm tiêu biểu về Muối gắn với Festival nghề muối Việt Nam - Bạc Liêu 2025.
Nước mắm truyền thống Sa Cần đã mặt trên hệ thống đại lý truyền thống như: siêu thị trên toàn quốc như Siêu thị GO!, siêu thị Wise, các cửa hàng thực phẩm sạch Naganic, Zon’s, AC Farm, các cửa hàng OCOP Thu Ba, Bốn Vân,... và phát triển bán hàng thương mại điện tử đa nền tảng như: sàn thương mại điện tử, website, shopee, tiktokshop và tổ chức đẩy mạnh các phiên livestream.
Nước mắm truyền thống Sa Cần giờ đây còn là điểm tham quan trải nghiệm, nơi du khách có thể tận mắt chứng kiến quy trình làm mắm thủ công truyền thống, góp phần quảng bá văn hóa địa phương.
Thương hiệu chuổi giá trị nước mắm truyền thống
Không chỉ tạo ra giá trị kinh tế, anh Mười đã khẳng định vai trò doanh nghiệp địa phương dẫn dắt chuỗi giá trị nước mắm truyền thống, tạo tác động lan tỏa rõ nét đến phát triển kinh tế – xã hội tại địa phương. Anh chủ động tổ chức sản xuất, tạo việc làm ổn định cho 10–30 lao động địa phương, ưu tiên phụ nữ và lao động không có bằng cấp, đồng thời thu mua cá cơm, muối Sa Huỳnh ngư dân, diêm dân giá tốt hơn so với thị trường. Anh Mười đã kết nối các khâu từ nguyên liệu – chế biến – tiêu thụ thành một chuỗi giá trị bền vững.
Đặc biệt, việc phát triển kinh tế gắn liền với bảo vệ môi trường bằng mô hình kinh tế tuần hoàn, thông qua việc triển khai mô hình thu gom xác mắm sau sản xuất giúp gần 100 hộ dân tăng thêm 5–15% thu nhập, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế và giảm thiểu tác động xấu đến môi trường. Cách làm này cho thấy vai trò trung tâm của anh Mười trong việc tổ chức lại sản xuất, nâng cao giá trị đặc sản địa phương và mở ra hướng phát triển phù hợp để nghiên cứu, nhân rộng trong phát triển kinh tế nông thôn.
Theo lãnh đạo xã Bình Sơn, anh Mười là người tiên phong đưa nước mắm truyền thống của địa phương tiếp cận thị trường cả nước một cách bài bản. Thành công bước đầu của anh là tín hiệu tích cực cho sự phục hồi bền vững của nghề truyền thống này. Hành trình từ xứ người trở về, gây dựng thương hiệu của anh Đào Trọng Mười không chỉ là một mô hình khởi nghiệp hiệu quả, mà còn khẳng định một chân lý: những sản phẩm nguyên bản, tử tế, mang đậm hồn cốt quê hương, luôn tìm được chỗ đứng vững chắc trong lòng người tiêu dùng.
