Tây Ninh: Đất và Người

    Quyển sách dày 798 trang là công trình nghiên cứu đồ sộ, giúp người đọc có cái nhìn sâu rộng về các lĩnh vực địa lý, khảo cổ, lịch sử, tín ngưỡng, văn hóa, kinh tế… của vùng đất Tây Ninh.

    Là một tỉnh biên giới thuộc vùng Đông Nam Bộ, từ lâu, Tây Ninh vốn đã được xem là địa bàn chiến lược về kinh tế và quốc phòng, do vị trí đặc thù đóng vai trò làm cầu nối giữa thành phố Hồ Chí Minh và Thủ đô Phnôm Pênh của Campuchia. Thuở xưa, Tây Ninh từng là vùng đất hoang sơ, nhưng dưới thời nhà Nguyễn, nơi này dần được khai phá và phát triển vượt bậc.

    Tuy bề dày lịch sử của Tây Ninh không thua kém các khu vực khác trên cả nước, thế nhưng, tỉnh lại ít có những công trình địa chí để thế hệ sau có thể tìm hiểu, nghiên cứu. Vì những tình cảm dành cho vùng đất Tây Ninh, trong suốt hai năm trời ròng rã sưu tầm tư liệu, tổng hợp những bài viết nghiên cứu riêng lẻ của nhiều tác giả, nhóm biên soạn gồm những nhà nghiên cứu đầy tâm huyết như Nguyễn Thanh Lợi, Nguyễn Đình Cơ và Phí Thành Phát đã cho ra mắt ấn phẩm “Tây Ninh: Đất và Người”. Với tám chủ đề chính, gồm địa danh, địa lý; khảo cổ; lịch sử; di tích; dân tộc; tín ngưỡng, tôn giáo; văn hóa nghệ thuật và kinh tế, xuyên suốt ấn phẩm, người đọc được cung cấp đầy đủ các thông tin cơ bản cũng như chuyên sâu về tỉnh Tây Ninh thông qua những bài viết được cấu trúc liền mạch, mang đến một bức tranh chung nhưng cũng hết sức cụ thể về những đặc điểm nổi bật của tỉnh Tây Ninh trên nhiều khía cạnh.

    Hiểu và yêu Tây Ninh, trong chiều kích đó, nhóm biên soạn đã mang đến cho người đọc những thông tin giá trị về nguồn gốc, ý nghĩa tên gọi của một số địa danh nổi tiếng của Tây Ninh như núi Bà Đen, cửa khẩu Mộc Bài… cùng nhiều địa danh khác có tên đọc trại từ tiếng Khmer, tiếng Chăm hay tiếng Hán Việt dưới nhiều hình thức đa dạng, bao gồm giải thích ngắn gọn ý nghĩa tên gọi trên cơ sở nghiên cứu tư liệu sưu tầm hoặc đăng tải nguyên văn những bài viết nghiên cứu địa danh do nhiều tác giả chấp bút.

    Sang đến lĩnh vực khảo cổ, nhóm biên soạn cung cấp cho người đọc nhiều tư liệu về những di tích liên quan đến sự hiện diện đầu tiên của con người trên đất Tây Ninh qua bài viết “Lược sử khám phá khảo cổ học của người Pháp ở Tây Ninh” của tác giả PGS.TS. Phạm Đức Mạnh, cùng với đó là những phát hiện khảo cổ gần đây mang đậm dấu ấn đặc trưng của nền văn hóa Óc Eo và văn hóa Đồng Nai hay dấu tích của những ngôi thành cổ được phát hiện tại Tây Ninh…

    Lịch sử Tây Ninh với hơn hai thế kỷ được người Việt khai phá và phát triển được nhóm biên soạn dày công sưu tầm và nghiên cứu, được trình bày qua hơn 100 trang sách khái quát các giai đoạn lịch sử từ thời kỳ khai phá cuối thế kỷ XVIII, lịch sử xây dựng và phát triển vùng đất phía Đông Nam Bộ giáp biên giới Campuchia cho đến giai đoạn kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ cứu nước… Tất cả giúp người đọc hình dung rõ ràng và cảm nhận sâu sắc về một Tây Ninh kiên cường bất khuất.

    Những khía cạnh khác của Tây Ninh, bao gồm các vấn đề về dân tộc, văn hóa, tôn giáo… cũng được nhóm biên soạn trình bày công phu. Đặc biệt, thông qua ấn phẩm này, người đọc sẽ có cơ hội được tiếp chạm những thông tin thú vị liên quan đến tộc người Tà Mun vốn vẫn tồn tại nhiều ý kiến tranh luận xung quanh.

    Không những thế, “Tây Ninh: Đất và Người” còn mang đến cho người đọc những chuyến du khảo ấn tượng qua từng con chữ, từng trang sách khi đề cập đến một loạt những đặc sản trứ danh của Tây Ninh như bánh tráng phơi sương, bánh canh Trảng Bàng… cùng nhiều điểm tham quan và làng nghề truyền thống trên địa bàn Tây Ninh.

    Có thể nhìn nhận rằng, Tây Ninh trong tập sách này, dù là quá khứ hay hiện tại, dù là tiếng nói nghiêm cẩn của khoa học hay là những xúc cảm bay bổng, dù nói về địa lý, lịch sử hay văn hóa, con người… thì đều hàm chứa những tâm tình và nỗ lực tìm tòi hiểu biết của nhóm biên soạn. Lật từng trang sách của “Tây Ninh: Đất và Người”, người đọc càng hiểu thêm về mảnh đất và con người Tây Ninh, để từ đó thêm yêu quý và trân trọng những giá trị của vùng đất này.

    Nguyễn Trường