Lễ hội Thái Miếu nhà Trần tại đất tổ An Sinh (Quảng Ninh) lần đầu tiên được tổ chức với vị thế mới, là di tích thành phần trong Quần thể Di sản văn hoá thế giới Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc.
Ngày 6/3 (tức ngày 18 tháng Giêng năm Bính Ngọ), tại phường An Sinh, Ban Quản lý Di sản thế giới Vịnh Hạ Long - Yên Tử chủ trì tổ chức khai hội Thái Miếu nhà Trần năm 2026.
Từ sáng sớm, các nghi lễ thỉnh Vua tại các lăng mộ, Lễ tế cáo yết (mở cửa Thái miếu), Lễ Bảo Thần, Lễ rước nước… diễn ra theo nghi thức truyền thống. Trong đó, lễ rước nước từ hồ Trại Lốc là nghi lễ quan trọng tái hiện cuộc sống trước kia của tổ tiên nhà Trần gắn với nghề chài lưới trên sông nước.
An Sinh (trước kia thuộc Đông Triều, nghĩa là “triều đình phía đông”) vốn là đất tổ của dòng họ Trần trước khi phát tích đế vương tại Thiên Trường (nay thuộc tỉnh Ninh Bình). Năm 1237, sau khi lên ngôi, vua Trần Thái Tông (tức Trần Cảnh) đã ban cho anh trai mình là Trần Liễu vùng đất này để làm đất thang mộc và phong cho Trần Liễu là An Sinh Vương.
An Sinh Vương Trần Liễu đã cho xây dựng điện An Sinh và nhiều công trình phủ đệ tại đây, đồng thời xây dựng Tiên Miếu (tức Thái Miếu) để thờ cúng tổ tiên và cha mình là Đức Thái Tổ Trần Thừa. Thái Miếu sau đó tiếp tục mở rộng, các vị Vua Trần sau khi mất đều được thờ tự tại đây. Với nhà Trần, Đông Triều không chỉ là quê gốc mà còn là trung tâm văn hóa - tâm linh tiêu biểu và đặc sắc với quần thể di tích kiến trúc tôn giáo, tín ngưỡng trải rộng, gắn liền với dãy núi Yên Tử.
Thái Miếu là một trong những di tích quan trọng bậc nhất trong quần thể Khu di tích Quốc gia đặc biệt Nhà Trần, đồng thời là một trong 12 di tích, cụm di tích tiêu biểu thuộc Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc vừa được UNESCO vinh danh là Di sản văn hóa thế giới. Đây là nơi thờ tổ tiên và các vua triều Trần.
Tháng 7/2025, Thái Miếu nhà Trần là 1 trong 12 di tích thành phần thuộc Quần thể Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO công nhận là Di sản văn hoá thế giới. Di tích gắn liền với triều đại nhà Trần, trong đó nổi bật là Phật hoàng Trần Nhân Tông đã sáng lập Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử với tư tưởng "cư trần lạc đạo", đóng góp vào xây dựng hoà bình, hoà hợp và sự phát triển rực rỡ của nước Đại Việt.
Lễ hội Thái Miếu nhà Trần được phục dựng từ năm 2019 và duy trì tổ chức thường niên từ ngày 18 đến 20 tháng Giêng âm lịch, trong đó ngày khai hội trùng với ngày giỗ Đức Thái Tổ Trần Thừa. Đây là sự kiện văn hóa quan trọng được tổ chức vào dịp đầu xuân, tiếp nối chuỗi lễ hội Xuân Ngọa Vân và Xuân Yên Tử.
Lễ hội gồm phần lễ và phần hội với nhiều nghi thức truyền thống như: lễ thỉnh vua, lễ cáo yết, lễ cầu an, lễ rước nước tại hồ Trại Lốc, lễ giỗ Đức Thái Tổ Trần Thừa, lễ tế dâng hương, lễ tạ… Trong chương trình khai hội, các đại biểu thực hiện nghi thức gióng trống, chiêng khai hội, dâng hương và đóng ấn Thái Miếu, phát ấn lộc đầu xuân cho nhân dân và du khách.
Cùng với đó là nhiều hoạt động văn hóa, thể thao dân gian sôi nổi, như: pháo đất, ném còn, đi cầu kiều, biểu diễn võ thuật truyền thống, cùng chương trình liên hoan văn nghệ với các làn điệu dân ca đặc sắc, tạo nên không khí lễ hội đậm đà bản sắc văn hóa truyền thống.
Lễ hội là dịp để nhân dân và du khách bày tỏ lòng thành kính, tri ân công đức các bậc tiền nhân và các vị vua Trần đã dựng nên triều đại rực rỡ trong lịch sử dân tộc. Đồng thời, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, lịch sử của Khu di tích nhà Trần tại Đông Triều, tạo thêm điểm nhấn cho tuyến du lịch văn hóa - tâm linh của Quảng Ninh.
Lễ hội Thái Miếu nhà Trần năm 2026 diễn ra trong 3 ngày, từ 6 đến 8/3 (tức ngày 18 đến ngày 20 tháng Giêng âm lịch). Ngay trong ngày khai hội, các hoạt động đã thu hút đông đảo nhân dân và du khách tham gia.
Ông Phạm Đình Huỳnh - Phó Trưởng Thường trực Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử - cho biết, Lễ khai hội Thái miếu nhà Trần không chỉ là nghi lễ mở đầu cho một mùa lễ hội, mà còn là sự khởi động cho một năm phát huy mạnh mẽ giá trị di sản, xứng với tầm vóc của một Di sản thế giới, khẳng định vị thế trên bản đồ Di sản văn hóa của nhân loại.
Bên cạnh tổ chức Lễ hội Thái Miếu nhà Trần, tỉnh Quảng Ninh sẽ tiếp tục bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, lịch sử của Khu di tích nhà Trần gắn với quần thể di tích Yên Tử, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý, tạo điều kiện thuận lợi nhất để du khách, nhân dân và cộng đồng trong nước và quốc tế có những trải nghiệm trang nghiêm, trọn vẹn những giá trị đặc sắc của di sản
