TP.HCM hoàn thiện quy chế di sản: Mở dư địa phát triển du lịch văn hóa - lịch sử

TP.HCM đang xây dựng quy chế mới về quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa, dự kiến có hiệu lực từ quý II/2026. Không chỉ siết chặt công tác bảo tồn, văn bản này còn được kỳ vọng tạo hành lang pháp lý rõ ràng để khai thác di sản như một nguồn lực quan trọng cho phát triển du lịch bền vững.

Di sản trở thành “tài nguyên sống” của du lịch đô thị

UBND TP.HCM đang hoàn thiện dự thảo Quyết định ban hành Quy chế quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa trên địa bàn. Điểm đáng chú ý nằm ở cách tiếp cận: di sản không còn chỉ được nhìn nhận dưới góc độ bảo tồn, mà từng bước trở thành một phần của hệ sinh thái sản phẩm du lịch.

Trong cấu trúc phát triển điểm đến, các di tích như Dinh Độc Lập hay Địa đạo Củ Chi đóng vai trò như những “trục ký ức”, giúp định hình câu chuyện lịch sử cho du khách. Khi được tổ chức khai thác bài bản, các không gian này không chỉ cung cấp thông tin, mà còn tạo trải nghiệm mang tính giáo dục và cảm xúc.

Quy chế mới, vì vậy, được kỳ vọng sẽ thúc đẩy quá trình chuyển hóa di sản từ dạng “lưu giữ” sang “vận hành”, nơi giá trị văn hóa được đưa vào dòng chảy du lịch một cách có kiểm soát.

Chuẩn hóa quản lý để nâng chất lượng trải nghiệm

Dự thảo quy chế gồm 7 chương với 35 điều, bao quát toàn bộ các khâu từ kiểm kê, xếp hạng đến bảo tồn, tu bổ và khai thác. Điểm quan trọng là các quy định liên quan đến quản lý không gian di tích, tổ chức hoạt động tại điểm đến và cơ chế tài chính đã được làm rõ hơn so với trước.

Đây là yếu tố then chốt đối với du lịch di sản. Một điểm đến chỉ có thể vận hành hiệu quả khi vừa đảm bảo tính nguyên gốc của di tích, vừa được tổ chức khai thác theo hướng chuyên nghiệp. Nếu thiếu chuẩn mực quản lý, di sản rất dễ rơi vào tình trạng xuống cấp hoặc bị thương mại hóa thiếu kiểm soát.

Việc chuẩn hóa quy trình tu bổ, phục hồi cũng góp phần duy trì tính bền vững của điểm đến, đặc biệt trong bối cảnh nhiều di tích tại TP.HCM đang chịu áp lực lớn từ lượng khách gia tăng.

Mở rộng không gian trải nghiệm từ di sản phi vật thể

Không dừng ở các công trình hữu hình, quy chế mới dành dung lượng đáng kể cho di sản văn hóa phi vật thể. Đây là hướng tiếp cận phù hợp với xu hướng du lịch trải nghiệm, nơi du khách tìm kiếm những giá trị gắn với đời sống cộng đồng.

Các lễ hội, tập quán và sinh hoạt văn hóa truyền thống, tiêu biểu như Lễ hội Nguyên tiêu của cộng đồng người Hoa tại TP.HCM, đang dần trở thành sản phẩm du lịch có sức hút. Những hoạt động này không chỉ tạo điểm nhấn cho lịch sự kiện của thành phố mà còn góp phần kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng mức chi tiêu của du khách.

Quan trọng hơn, việc đưa di sản phi vật thể vào khai thác du lịch giúp duy trì chính môi trường thực hành văn hóa, qua đó bảo tồn giá trị một cách tự nhiên và bền vững.

TP.HCM hiện có 321 di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh, trong đó gồm 4 di tích quốc gia đặc biệt, 99 di tích cấp quốc gia và 218 di tích cấp thành phố. Quy mô này cho thấy tiềm năng lớn để phát triển các dòng sản phẩm du lịch chuyên đề.

Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều di tích vẫn chưa được tích hợp hiệu quả vào các chương trình tham quan. Một số điểm đến còn thiếu sản phẩm trải nghiệm, thiếu kết nối tuyến điểm hoặc chưa có cơ chế khai thác phù hợp.

Quy chế mới được kỳ vọng sẽ tháo gỡ những điểm nghẽn này thông qua việc phân định rõ trách nhiệm quản lý, đồng thời tạo điều kiện huy động nguồn lực xã hội hóa. Khi các yếu tố này được giải quyết, việc hình thành các tuyến du lịch theo chủ đề lịch sử, văn hóa hay giáo dục sẽ trở nên khả thi hơn.

Kỳ vọng định hình lại sản phẩm du lịch TP.HCM

Trong chiến lược phát triển du lịch theo chiều sâu, TP.HCM đang đứng trước yêu cầu phải làm mới hệ sản phẩm, thay vì phụ thuộc vào các hoạt động tham quan đơn lẻ. Di sản văn hóa, với chiều sâu lịch sử và tính bản địa rõ nét, được xem là một trong những trụ cột quan trọng.

Việc hoàn thiện quy chế quản lý và phát huy giá trị di sản không chỉ mang ý nghĩa về mặt hành chính, mà còn là bước đi nền tảng để nâng cao chất lượng điểm đến. Nếu được triển khai đồng bộ, đây có thể trở thành cú hích giúp TP.HCM định vị rõ hơn vai trò của mình trên bản đồ du lịch văn hóa của khu vực.