Mỗi độ tháng tư gõ cửa, bán đảo Sơn Trà lại choàng lên mình sắc tím của hoa thàn mát. Trong màu tím ấy, loài linh trưởng quý hiếm bậc nhất Đông Nam Á thong thả chuyền cành, mở ra khung cảnh thiên nhiên sống động nơi bán đảo ngoài xa.
Nằm cách trung tâm thành phố Đà Nẵng chỉ khoảng 10km về phía Đông Bắc, bán đảo Sơn Trà vẫn luôn có cách tự làm mới vẻ đẹp vốn đã bí ẩn và cuốn hút theo từng mùa. Nhưng có lẽ, không có khoảnh khắc nào quyến rũ hơn những ngày tháng tư về. Đó là lúc những tán rừng xanh chợt bừng lên một sắc tím biêng biếc, mộng mị và thuần khiết của mùa hoa thàn mát.
Cây thàn mát, có tên khoa học là Millettia ichthyochtona, thuộc họ Đậu cánh bướm, là loài cây bản địa gắn liền với bán đảo Sơn Trà từ bao đời nay. Người ta còn gọi nó bằng những cái tên dân dã khác như mác bát, thăn mút hay duốc cá. Dù mang vẻ ngoài hiền lành và quen thuộc giữa những tán cây xanh quanh năm, thàn mát ẩn chứa trong mình một sức sống mãnh liệt vào mỗi độ tháng tư, tháng năm, khi những chùm hoa tím nở rộ, phủ kín cả những cánh rừng và sườn đồi.
Vẻ đẹp của sắc hoa thàn mát tím biếc trên bán đảo Sơn Trà. Ảnh: Hải An.
Hoa thàn mát nhỏ nhắn, mang màu tím biêng biếc đặc trưng, tụm thành từng chùm dày trên cành, tạo nên những vòm tím lung linh như thể ai đó đã cẩn thận pha màu rồi nhẹ tay tô lên từng tán cây. Những ngày tháng tư ở Sơn Trà, sắc tím ấy lan dài từ khu vực Suối Ôm, len lỏi qua những con đường quanh khu đường Yết Kiêu, xuống tận vùng cảng Tiên Sa. Khung cảnh ấy dịu dàng mà rực rỡ, yên tĩnh mà lay động lòng người.
Dẫu vậy, thàn mát là loài hoa chỉ nở trong khoảng thời gian ngắn. Chính sự ngắn ngủi, chóng tàn ấy khiến những nhiếp ảnh gia và du khách tìm về Sơn Trà mỗi năm một đông hơn, để kịp lưu giữ vẻ đẹp phù du của rừng tím trước khi nó kết thúc một cách lặng lẽ như cách nó đã bắt đầu. Sáng sớm hoặc lúc chiều buông là thời điểm lý tưởng để ngắm hoa, khi ánh sáng nhẹ nhàng đổ xuống qua tán lá, những chùm thàn mát càng trở nên trong trẻo và huyền diệu.
Hoa thàn mát nhỏ nhắn, nở thành từng chùm dày trên cành. Ảnh: Hải An.
Cùng xuất hiện trong sắc tím ấy là những sinh linh đặc biệt – những đàn voọc chà vá chân nâu (Pygathrix nemaeus), loài linh trưởng được Liên minh Bảo tồn Thế giới (IUCN) tôn vinh là “nữ hoàng” của các loài linh trưởng trong rừng sâu.
Cận cảnh loài linh trưởng voọc chà vá chân nâu quý hiếm tại bán đảo Sơn Trà. Ảnh: Hải An.
Voọc chà vá chân nâu là loài đặc hữu của khu vực Đông Nam Á, chỉ xuất hiện ở Việt Nam, Lào và một phần Campuchia. Tại Việt Nam, loài này được xếp hạng Nguy cấp trong Sách Đỏ và bị nghiêm cấm săn bắt, buôn bán dưới mọi hình thức. Trên bình diện thế giới, IUCN xếp loài này ở mức Cực kỳ nguy cấp trong những đánh giá gần đây nhất. Điều này cho thấy, sự hiện diện của chúng trên bán đảo Sơn Trà càng trở nên có giá trị hiếm có.
Voọc chà vá chân nâu là loài đang có nguy cơ tuyệt chủng, vì vậy, rất cần sự chung tay bảo vệ từ cấp chính quyền đến cộng đồng người dân sinh sống trên bán đảo. Ảnh: Hải An.
Theo số liệu nghiên cứu, trên bán đảo hiện có hơn 1.300 cá thể voọc chà vá chân nâu, được xem là quần thể lớn nhất và bền vững nhất của loài này trên thế giới. Vẻ ngoài của loài linh trưởng này xứng đáng với danh hiệu “nữ hoàng”. Bộ lông của chúng là một bức tranh ngũ sắc hoàn mỹ: đỉnh đầu đen, mặt vàng cam rạng rỡ, thân xám, đôi cẳng chân nâu đỏ đặc trưng, vùng mông trắng hình tam giác đi liền với một chiếc đuôi dài cũng trắng muốt.
Bộ lông của voọc chà vá chân nâu là sự tổng hòa của 5 màu sắc đen, vàng cam, xám, nâu đỏ và trắng, khiến chúng vô cùng nổi bật. Ảnh: Hải An.
Voọc chà vá chân nâu sống chủ yếu trên tầng tán cây cao, theo bầy đàn và hoạt động vào ban ngày. Thức ăn chính của chúng là lá cây. Một cá thể trưởng thành có thể tiêu thụ trung bình gần 1,8kg lá mỗi ngày, trong đó hơn 66% là lá non. Và hoa thàn mát chính là thứ thức ăn yêu thích của những “nữ hoàng” rừng xanh này. Mùa hoa thàn mát vì vậy cũng chính là mùa của những đàn voọc đông đúc, vui tươi chuyền cành và nhởn nhơ kiếm ăn, tạo nên khung cảnh mà bất kỳ ai đặt chân tới Sơn Trà đều không thể quên.
Vào mùa hoa thàn mát nở rộ, những chú voọc chà vá chân nâu vui vẻ chuyền cành kiếm ăn. Lá cây và hoa thàn mát là những thức ăn ưa thích của chúng. Ảnh: Hải An.
Vẻ đẹp của Sơn Trà, từ sắc tím hoa thàn mát đến bóng hình của những đàn voọc chà vá, không chỉ là tài sản thiên nhiên vô giá, mà đang dần trở thành nền tảng cho một chiến lược phát triển du lịch bền vững của Đà Nẵng trong giai đoạn tới.
Voọc chà vá chân nâu và thiên nhiên xanh mát tại Sơn Trà sẽ là nguyền chất liệu quý chấp cánh cho du lịch xanh nơi bán đảo. Ảnh: Hải An.
Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Nguyễn Trùng Khánh nhìn nhận, giai đoạn 2026-2030 sẽ là thời kỳ phục hồi và chuyển đổi mạnh mẽ của du lịch Việt Nam, với trọng tâm là phát triển xanh, ứng dụng công nghệ, đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao chất lượng dịch vụ. Trong bức tranh đó, bán đảo Sơn Trà của Đà Nẵng được xác định đóng một vai trò trung tâm.
“Bên cạnh thế mạnh du lịch biển và di sản, bán đảo Sơn Trà cần được phát triển thành biểu tượng của du lịch sinh thái xanh, vừa bảo tồn thiên nhiên, vừa tạo trải nghiệm đặc sắc cho du khách”, Cục trưởng Nguyễn Trùng Khánh nhấn mạnh.
Theo Cục trưởng Nguyễn Trùng Khánh, Sơn Trà cần được xác định là khu vực trọng điểm triển khai mô hình du lịch thích ứng biến đổi khí hậu, trong đó ưu tiên bảo tồn rạn san hô, hệ sinh thái rừng và biển. Điều đó đòi hỏi thành phố Đà Nẵng phải thiết lập các khu bảo tồn nghiêm ngặt, kiểm soát rác thải, hạn chế khai thác quá mức, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp sử dụng vật liệu thân thiện môi trường, giảm phát thải và thúc đẩy năng lượng tái tạo.
Các sản phẩm du lịch sinh thái gắn với Sơn Trà cũng được đặt kỳ vọng phát triển mạnh mẽ, bao gồm ngắm voọc chà vá, trekking xuyên rừng, chèo thuyền, lặn ngắm san hô và tham gia hoạt động bảo vệ môi trường. Mục tiêu xa hơn là đưa Sơn Trà trở thành điểm đến tiêu biểu cho mô hình du lịch xanh của cả nước, góp phần định vị thương hiệu “Đà Nẵng - thành phố du lịch biển, lễ hội và sáng tạo xanh”.
Các tour trekking xuyên rừng ngắm voọc chà vá chân nâu, kết hợp cùng các hoạt động bảo vệ thiên nhiên được kỳ vọng sẽ nâng tầm du lịch bán đảo Sơn Trà trong thời gian tới. Ảnh: Hải An.
Cục trưởng cũng đề nghị Đà Nẵng tiếp tục đầu tư mở rộng sân bay quốc tế lên công suất 25-30 triệu khách/năm và phát triển cảng Tiên Sa thành cảng chuyên phục vụ tàu du lịch cao cấp. Đây là những bước đi hạ tầng thiết yếu để hiện thực hóa tham vọng trở thành điểm đến hàng đầu Đông Nam Á vào năm 2030. Ông khẳng định: “Với định hướng phát triển bền vững, chú trọng công nghệ và bảo vệ môi trường, đặc biệt là phát triển du lịch sinh thái Sơn Trà, cùng với sự đồng hành của doanh nghiệp và chuyên gia, Đà Nẵng hoàn toàn có thể trở thành điểm đến hàng đầu khu vực”.
Mùa hoa thàn mát sẽ tàn. Những chùm tím trên các sườn đồi Sơn Trà rồi sẽ nhường lại màu xanh cho lá, còn những đàn voọc chà vá chân nâu lại trở về với guồng sống thường nhật của mình. Nhưng vẻ đẹp ấy, sự hiện diện lặng lẽ mà kiêu kỳ của “nữ hoàng linh trưởng” giữa sắc tím hoa rừng, đã và đang nhắc nhớ chúng ta một điều quan trọng: thiên nhiên là hữu hạn.
Để Sơn Trà mãi là nơi hoa thàn mát có thể nở, và những đàn voọc chà vá chân nâu vẫn thong thả chuyền cành trước mắt du khách, câu chuyện phát triển du lịch nơi đây chỉ có thể đi một con đường duy nhất - con đường xanh.
