Trà Mã Cổ Đạo: Hành trình thiên lý dưới bánh xe cổ

Trà Mã Cổ Đạo dài hơn 6.000km, nơi đá núi và vực sâu luôn chực chờ không phải là nơi phù hợp với những chiếc xe cổ ngót nghét 80 năm tuổi? Thoạt nghe là sự liều lĩnh, nhưng các thành viên CLB Xe cổ Sài Gòn và Volkswagen Sài Gòn đã chứng minh điều ngược lại: Khi đam mê đủ lớn, những cỗ máy “già nua” vẫn có thể viết nên những hành trình đầy kiêu hãnh.

Trà Mã Cổ Đạo, còn gọi là Chamadao là một trong những tuyến lữ hành cổ xưa dài hơn 10.000km. Nó được chia thành 2 tuyến chính Tứ Xuyên - Tây Tạng và Vân Nam - Tây Tạng với mục đích giao thương trao đổi trà (từ Trung Quốc) lấy ngựa (từ Tây Tạng).

Tuyến đường huyền thoại Trà Mã Cổ Đạo như một biểu tượng của sự giao thoa văn hóa và những gian nan của thương mại thời cổ đại. Trái với tên gọi nghe có phần thi ca, thực tế cung đường này là chuỗi liên hoàn của những khúc cua tay áo dựng đứng, những vách đá tai mèo sắc lẹm và những đoạn đường đèo chênh vênh bên vực thẳm, đủ sức thách thức cả những chiếc xe hiện đại nhất.

Trà Mã Cổ Đạo, còn gọi là Chamadao, là một trong những tuyến lữ hành cổ xưa dài hơn 10.000km. Tuyến đường như một biểu tượng của sự giao thoa văn hóa và những gian nan của thương mại thời cổ đại.

Vậy mà, trên cung đường thiên lý ấy, lại xuất hiện 10 chiếc xe cổ lầm lũi nối đuôi nhau tạo nên một “bảo tàng xe cổ di động” độc lạ.

Dẫn đầu dòng chảy thời gian là “lão niên” Citroën Traction Avant 1948 quý tộc, tiếp nối là sự sang trọng kinh điển của bộ đôi Mercedes Ponton 190 và 250SE của thập niên 1950 và 1960. Chất “bụi” và sự phóng khoáng được thổi hồn bởi những chiếc mui trần Volkswagen Convertible, Ford Mustang Convertible V8 hay gã “chiến binh” Toyota Land Cruiser BJ40 gai góc của những thập niên 60, 70, hòa cùng sức trẻ của Honda Prelude thập niên 80, BMW E34 hay Mitsubishi Pajero 3.5 thập niên 90.

Đội hình xe cổ hoành tráng.

Hành trình chinh phục Trà Mã Cổ Đạo diễn ra vào đầu tháng 11/2025, khởi hành từ Việt Nam, ngang qua Tây Bắc của Lào và đi vào “hành lang” Vân Nam - Tứ Xuyên - Tây Tạng của Trung Quốc.

Từ Hà Nội lên Mai Châu rồi vòng qua Điện Biên, đoàn người viễn chinh đã có dịp thưởng ngoạn cảnh đẹp như tranh họa đồ của miền biên viễn trước khi đi qua cửa khẩu Tây Trang để nhập cảnh vào Lào. Đây cũng là cung đường khởi động nhẹ của cả đoàn để kịp thời phát hiện và xử lý những trục trặc trước khi chính thức bước vào hành trình chinh phục quãng đường quốc tế.

Rời tỉnh Oudomxay, cung đường hướng về cửa khẩu Boten cũng gập ghềnh như dòng sông Mê Kông mùa nước cạn. Nhật ký hành trình ngày hôm ấy chi chít những dòng ghi chú vội vã: “Đường xấu. Bụi mù mịt. Không có ổ gà, chỉ có ổ voi. Đường của thế kỷ trước”. Với những cỗ xe tuổi đời nửa thế kỷ, mỗi mét đường là một cuộc chiến, nơi tiếng động cơ gầm gừ hòa lẫn tiếng khung gầm va đập vào đá sỏi tạo nên một bản giao hưởng lạc nhịp, chát chúa, đầy âu lo.

Con đường "hố bom" hướng về cửa khẩu Boten của Campuchia.

Chiếc Volkswagen Convertible 1972 màu đỏ rực rỡ của vợ chồng chú Trần Thanh An hoàn toàn bất lực trước những sống trâu gồ ghề, bánh xe quay tít trong vô vọng giữa đám bụi đỏ quạch, buộc phải nhờ xe cứu hộ kéo qua đoạn đường “tử thần”. Giữa lúc đội hình hỗn loạn, hai “gã khổng lồ” Toyota Land Cruiser BJ40 đời 1974 và Mitsubishi Pajero 3.5 đời 1997, do anh Nguyễn Xuân Thủy và anh Trần Vũ Trung cầm lái, đã đứng ra “lĩnh ấn” hoa tiêu. Tận dụng lợi thế gầm cao, họ lầm lũi dò đường, hóa giải từng cái bẫy cho đồng đội phía sau.

Anh Trung chia sẻ, chiếc Pajero này vốn chỉ là “phương án dự phòng” khi chiếc xe cổ anh tâm huyết chưa kịp hoàn thiện, hóa ra lại trở thành cứu cánh của cả đoàn. Anh đã biến xe mình thành kho phụ tùng di động, chấp nhận lùi lại sau cùng để làm chốt chặn cho cả đoàn. Nhìn cách anh âm thầm nhưng luôn xuất hiện đúng lúc để hỗ trợ anh em trong đoàn, người ta mới thấm thía triết lý của vị doanh nhân trung niên này: “Đôi khi không cần phải dẫn đầu, mà chỉ cần có mặt đúng chỗ”.

Anh Trần Vũ Trung bên chiếc xe Mitsubishi Pajero 3.5 đời 1997 lấm lem bùn đất. Ảnh chụp tại cửa khẩu Mohan (Trung Quốc).

Trong suốt hành trình, anh đã biến chiếc xe cưng của mình thành một kho phụ tùng di động, hỗ trợ các thành viên trên chuyến đi.

Tạm biệt Lào, đoàn xe tiến vào cửa khẩu Mohan và đối mặt với quy trình kiểm tra nghiêm ngặt của Trung Quốc. Ngay sau khi hoàn tất thủ tục cấp biển số tạm và bằng lái tạm, đội ngũ hỗ trợ bản địa đã chờ sẵn. Dưới sự dẫn dắt của bác tài Wu lão luyện trên chiếc Tank 300 hầm hố, sự phối hợp nhịp nhàng của hai hướng dẫn viên Erik và Việt cùng trưởng nhóm hỗ trợ Phương Huỳnh, đoàn xe yên tâm ngược về phương Bắc.

Khi đoàn xe ô tô cổ lăn bánh qua Phổ Nhĩ, không gian như chậm lại giữa núi non trập trùng và những đồi trà xanh ngút tầm mắt. Vùng đất từng là điểm khởi đầu của Trà Mã Cổ Đạo hiện ra mộc mạc, trầm mặc, mang trong mình lớp trầm tích của lịch sử giao thương hàng trăm năm.

Những chiếc xe cổ, mang dấu ấn thời gian, hòa vào nhịp sống hiền hòa của Phổ Nhĩ như một cuộc gặp gỡ giữa hai dòng chảy ký ức, một bên là văn hóa trà phương Đông, một bên là tinh thần chinh phục của những cỗ máy đã đi cùng con người qua bao thập niên. Trong làn sương bảng lảng và hương trà thoảng nhẹ, hành trình không chỉ là sự dịch chuyển về không gian, mà còn là khoảnh khắc lắng lại để cảm nhận chiều sâu của đất, của người và của những cung đường đã in dấu thời gian.

Đoàn thưởng thức vị trà ngon tại Phổ Nhĩ.

Điểm dừng chân tiếp theo là Đại Lý, vùng đất vang bóng trong tiểu thuyết kiếm hiệp Kim Dung. Đại Lý đón đoàn bằng vẻ đẹp tráng lệ “Nhất sơn, nhất hải, nhất cổ trấn”. Giữa dãy Thương Sơn tuyết phủ và hồ Nhĩ Hải xanh thẳm, “Kinh đô Nam Chiếu” 1.200 năm tuổi hiện ra uy nghi, trầm mặc. Đây cũng từng là nơi những đoàn mã thầu xưa kia dừng chân để trao đổi trà và ngựa.

Trên nền phố cổ rêu phong, chiếc Honda Prelude sản xuất năm 1988 với đôi đèn pha mắt ếch đặc trưng tạo nên sự tương phản đầy thú vị. Chủ nhân của chiếc xe là anh Nguyễn Tiến Hưng, thành viên nhỏ tuổi nhất đoàn. Gác lại bộn bề công việc để đến đây, anh Hưng luôn xem những chuyến đi là bài học để anh hiểu thêm người bạn đường của mình. Hình ảnh chàng trai trẻ bên chiếc xe thể thao dưới bóng Tam Tháp Đại Lý chính là minh chứng cho sự tiếp nối: Tre già măng mọc, và những cung đường huyền thoại, cổ xưa sẽ luôn có những bánh xe trẻ trung tìm về.

Chiếc Honda Prelude sản xuất năm 1988 nổi bật trên nền mái cổ rêu phong (ảnh trên). Chiếc xe thuộc sở hữu của anh Nguyễn Tiến Hưng (ảnh dưới, áo sọc xanh lá). 

Rời Đại Lý, đoàn đến Lệ Giang - “Venice phương Đông”. Nằm dưới chân núi Ngọc Long, cổ trấn này quyến rũ du khách bởi hệ thống kênh rạch luồn qua hàng trăm cây cầu đá. Xưa kia, đây là trạm trung chuyển huyết mạch, nơi những đoàn mã thầu trút bỏ bụi trần, gột rửa mệt nhọc trước khi dấn thân vào chặng đường sinh tử hướng về Tây Tạng.

Khi đêm xuống, sắc đỏ ma mị của hàng vạn chiếc đèn lồng phản chiếu xuống mặt nước tạo nên một không gian hư ảo, bao bọc lấy những chiếc xe cổ. Trong khung cảnh thơ mộng ấy, chiếc Volkswagen Beetle Convertible 1302 đời 1971 màu trắng – xanh thường được gọi bằng tên trìu mến là xe “bọ” của anh Đỗ Xuân Hùng xuất hiện đầy duyên dáng.

Ở cái tuổi U60, khi nhiều người chọn sự an nhàn thì “Bọ nhân” Đỗ Xuân Hùng và “Bọ xe” lại chọn xê dịch. Trước ngày lên đường, anh Hùng từng lo lắng cho sức khỏe của người bạn già trước viễn cảnh đèo cao, tuyết lạnh và thiếu oxy. Nhưng thực tế đã chứng minh câu nói cửa miệng của dân chơi xe luôn đúng: “Old bugs never die” (Bọ già không bao giờ chết). Quả thật, trên những con đường lát đá của Lệ Giang, chú Bọ 55 tuổi ấy vẫn đều đều lăn bánh, cứ thế cùng chủ nhân thong dong ngắm nhìn tuyết sơn và phố cổ.

Với anh Hùng, cuộc đời là những chuyến đi, và chuyến đi này là minh chứng rõ nét nhất cho triết lý sống mà anh tâm đắc: “Face it, Solve it and Enjoy it” (Đối mặt, Giải quyết và Tận hưởng). Sự lạc quan của anh cùng sự bền bỉ của chiếc xe cổ đã biến những gập ghềnh của hành trình thành những kỷ niệm đẹp đẽ, nhẹ nhàng như mây trôi trên đỉnh Ngọc Long.

Chiếc Volkswagen Beetle Convertible 1302 đời 1971 màu trắng - xanh của anh Đỗ Xuân Hùng.

Ở cái tuổi U60, khi nhiều người chọn sự an nhàn thì “Bọ nhân” Đỗ Xuân Hùng và “Bọ xe” lại chọn xê dịch.

Rời Lệ Giang, đoàn xe vượt qua cung đường hùng vĩ của thiên nhiên để tới Shangri-La. Ở độ cao hơn 3.300m, Shangri-La được ví như “yết hầu” của Trà Mã Cổ Đạo. Dưới bầu trời xanh thẫm, những tu viện dát vàng, đàn bò Yak thong dong và đỉnh núi tuyết vĩnh cửu tạo nên vẻ đẹp vừa thánh thiện, vừa uy nghi, lại đầy thách thức.

Càng tiến sâu, không khí càng trở nên loãng và lạnh lẽo. Để cả đoàn an toàn, đội hỗ trợ đã chu đáo chuẩn bị sẵn thuốc men và nhiều bình oxy cho từng xe. Bằng vốn kinh nghiệm của mình, đội hỗ trợ hiểu rõ Shangri-La kỳ vỹ nhưng cũng “rất tàn nhẫn”.

Quang cảnh Shangri-La hùng vĩ.

Và điều không ai mong muốn nhất đã xảy ra với chiếc xe “già” nhất đoàn, Citroën Traction Avant đời 1948 của anh Hoàng Đình Hưng. Khác với vẻ sôi nổi của những thành viên khác, anh Hưng là một doanh nhân trầm lặng. Sau những thăng trầm thương trường, anh tìm đến chuyến đi này như một liệu pháp chữa lành. Nhưng Shangri-La dường như muốn thử thách sự điềm tĩnh ấy. Tai nạn khiến chiếc xe hư hỏng nặng, tưởng chừng là dấu chấm hết của chiếc xe ở cung đường này.

Tuy nhiên, chính trong hoàn cảnh ngặt nghèo đó, bản lĩnh và tình đồng đội của đoàn xe cổ mới thật sự tỏa sáng.

Anh Nguyễn Hữu Nhơn, chủ nhân chiếc Mercedes-Benz 250SE (W111), không ngần ngại nằm rạp người xuống mặt đường băng giá để sửa hệ thống phanh và kiểm tra gầm máy cho chiếc xe gặp sự cố. Ở Việt Nam, anh Nhơn là một doanh nhân bận rộn điều hành doanh nghiệp lớn, nhưng tại đây, giữa núi tuyết chập chùng, anh là một người thợ sửa xe tận tụy.

Bất chấp cái lạnh thấu xương âm độ ngấm vào lưng áo và sự khắc nghiệt của khu vực cao xấp xỉ 5.000 mét so với mặt nước biển, anh vẫn kiên nhẫn vặn từng con ốc, nối từng đường dây, quyết tâm cho chiếc xe có thể vận hành trở lại. Chiếc Mercedes W111 250 SE đời 1966 của anh cũng “già” không kém, cũng “đỏng đảnh” với đủ thứ bệnh vặt, nhưng chính sự thấu hiểu xe cổ đã biến anh trở thành chỗ dựa vững chắc cho cả đoàn.

Vợ chồng anh Nguyễn Hữu Nhơn bên chiếc xe Mercedes-Benz 250SE (W111).

Cùng hỗ trợ anh Nhơn còn có anh Trần Văn Lâm, chủ nhân chiếc Ford Mustang V8 Convertible, chàng lãng tử Hoa Kỳ của thập niên 1960. Không chỉ là “cây cao bóng cả” của đoàn, anh còn là một “kho từ điển sống” về kỹ thuật. Các thành viên vẫn còn nhắc mãi câu chuyện khi chiếc Volkswagen của chú Thanh An bị hỏng nặng, chính anh Lâm đã xắn tay áo, dùng phương pháp thủ công để hạ toàn bộ khối động cơ xuống và thay thế phụ tùng tại Côn Minh. Với anh Lâm, xe cổ không chỉ là di sản, văn hoá, nó còn là phương tiện bền bỉ, kiên trì theo năm tháng và chinh phục hành trình này cũng là cách anh truyền ngọn lửa đam mê ấy cho thế hệ sau.

Vợ chồng anh Trần Văn Lâm lái chiếc Ford Mustang V8 Convertible.

Nhờ những trái tim nhiệt huyết mà chiếc Citroën sau đó đã gượng dậy và tiếp tục lăn bánh. Anh Hưng chia sẻ, sau biến cố, anh nhận ra mình sẽ chỉ thủy chung với chiếc xe này. Bởi lẽ, nó không chỉ cùng anh vượt qua đèo cao vực sâu, mà còn cùng anh đi qua những chặng sâu nhất của nội tâm, nơi sự chữa lành thật sự bắt đầu.

Anh Hoàng Đình Hưng bên chiếc Citroën Traction Avant đời 1948.

Bỏ lại sự cố phía sau, đoàn xe tiếp tục hành trình. Mặc cho không khí loãng và nhiệt độ bên ngoài xuống hơn âm 5oC, hình ảnh vợ chồng anh Trần Khắc Dũng bên chiếc Mercedes Ponton 190 đời 1958 vẫn hiện lên đẹp như một thước phim cổ điển thời hiện đại.

Người đàn ông gầy gò với vẻ ngoài trầm lặng đã dìu chiếc xe gần 70 năm tuổi vượt qua những cung đường tử thần để chạm tay vào mây trời. Với anh Dũng, hạnh phúc rất giản dị, không phải là lập kỷ lục hào nhoáng, mà là cảm giác được cùng người bạn già đi đến những nơi cần đến trong cuộc đời: “Tuổi tác chưa bao giờ được đo bằng năm tháng, mà bằng những cung đường đã đi qua”.

Vợ chồng anh Trần Khắc Dũng bên chiếc Mercedes Ponton 190 đời 1958.

Với vợ chồng chú Trần Thanh An, sau bao nhiêu trục trặc dọc đường, cuối cùng, chiếc xe và chủ nhân cũng đã đặt chân đến “vùng đất bất tử”. Ít ai biết rằng, để có thể cầm lái đưa người vợ hiền đi chinh phục thử thách này, chú An đã phải đưa ra một quyết định không hề dễ dàng đó là bán đi chiếc xe máy Vespa Standard cổ và chiếc xe đạp cổ để làm một phần kinh phí. Đó không chỉ là tài sản, mà là những kỷ vật đã gắn bó với chú suốt nhiều năm tháng.

Nhưng khi ở giữa đất trời bao la của cao nguyên, hít căng lồng ngực bầu không khí tinh khiết của núi tuyết, họ hiểu rằng mình đã “lời” to: “Ký ức là thứ duy nhất thời gian không thể làm mòn và những khoảnh khắc an yên bên nhau giữa đại ngàn này xứng đáng với mọi sự đánh đổi”.

Chiếc Volkswagen Convertible 1972 màu đỏ rực rỡ của chú Trần Thanh An.

Riêng với vợ chồng anh Nguyễn Văn Quân, chiếc BMW E34 bán cổ điển có thể không quá hào nhoáng, nhưng với họ, đó là người bạn tri kỷ đã gắn bó suốt nhiều năm. Đây là lần đầu tiên cả người và xe cùng nhau bước ra khỏi biên giới, đối mặt với thử thách hàng nghìn cây số đầy cam go. Trái ngược với sự khắc nghiệt của ngoại cảnh, họ chọn cho mình một tâm thế rất riêng: đi chậm, chắc chắn và tận hưởng.

Trong giây phút an yên bên trong khoang xe ấm áp giữa trời tuyết Tây Tạng, cả hai cùng lắng nghe “nhịp thở” của người bạn đường tin cậy, luôn vận hành bền bỉ, ổn định, hệt như tính cách của chủ nhân nó. “Điều quan trọng nhất là cách ta cảm nhận hành trình và hạnh phúc hơn cả là được đi cùng nhau đến tận cùng con đường”, anh Quân chia sẻ.

Vợ chồng anh Nguyễn Văn Quân cùng chiếc BMW E34 bán cổ điển.

Tạm biệt Shangri-La, đoàn tiến về Thành Đô và Côn Minh, trở thành những sứ giả văn hóa thực thụ. Tại bảo tàng xe cổ Sanhe tại Thành Đô hay trước bộ sưu tập xe cổ quy mô ở Côn Minh, sự hiện diện sừng sững của đoàn xe Việt Nam đã gây chấn động cho giới yêu xe cổ Trung Quốc, tiếp thêm động lực mạnh mẽ về giấc mơ tự do lưu hành xe cổ.

Đoàn chụp ảnh lưu niệm phía trước bảo tàng xe cổ Sanhe.

Làm nên hành trình ý nghĩa này có sự đóng góp rất lớn của anh Nguyễn Xuân Thủy, người luôn ở đằng sau thiết kế nên “sân chơi” này. Anh vốn là luật sư, hiện đang tham gia điều hành một công ty luật tại Việt Nam, nhưng khi bước ra đường, anh lại là một tay lái phong trần, sẵn sàng gác lại bộn bề công việc để đồng hành cùng những chiếc xe cổ. Theo anh chia sẻ, chiếc Toyota Land Cruiser BJ40 mà anh cầm lái trong chuyến này không phải “bạn quen”, mà là một chiếc xe mới nhận lại từ người một người em có cùng đam mê xe cổ.

Nhìn cách anh Thủy trân trọng chiếc xe, người ta mới hiểu vì sao anh lại đau đáu với giấc mơ bảo tàng xe cổ đến thế. Gặp gỡ những người bạn quốc tế tại Thành Đô và Côn Minh, khát vọng trong anh càng thêm cháy bỏng: Việt Nam rồi cũng sẽ có những bảo tàng xe cổ chất lượng để ghi lại dấu ấn về lịch sử xe cộ một thời vang bóng của Việt Nam và những chính sách phù hợp cho những chiếc xe cổ có thể lưu hành trên đường.

Anh Nguyễn Xuân Thủy và người bạn đường Toyota Land Cruiser BJ40.

Chuyến đi này chưa bao giờ là một cuộc dạo chơi dễ dàng. Nó là một phép thử khắc nghiệt đến tận cùng cho cả người và xe. Họ đã đi qua những cung đường mà phổi phải thở ít oxy hơn bình thường, tay phải lấm lem dầu mỡ và da thịt phải chống chọi với cái rét cắt da cắt thịt của vùng cao nguyên Tây Tạng. Nhưng chính trong những khoảnh khắc ấy, lòng kiên trì và tình bằng hữu mới hiện lên đáng quý hơn bao giờ hết.

Trở về từ vùng đất của những huyền thoại, các thành viên trong đoàn đã chứng minh rằng xe cổ không nên là những hiện vật nằm lạnh lẽo trong nhà. Khi nó được lăn bánh, được “sống” cùng hơi thở thời đại và truyền cảm hứng cho thế hệ mai sau, những khối sắt thép ấy mới thật sự hồi sinh rực rỡ nhất và phát huy được những giá trị thật của nó.