Giữa thủ phủ sâm ngọc linh Măng Ri (Quảng Ngãi), Khu di tích lịch sử cách mạng Căn cứ Tỉnh ủy Kon Tum không chỉ ghi dấu quá khứ hào hùng của quân và dân mà còn là biểu tượng của ý chí kiên cường của bao thế hệ đồng bào các dân tộc Tây Nguyên.
Tháng 5, nhiều đoàn cán bộ lãnh đạo, giáo viên, học sinh và người dân đã tìm về Khu di tích lịch sử cách mạng Căn cứ Tỉnh ủy Kon Tum để dâng hương tưởng niệm, bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với những thế hệ đi trước đã hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc. Giữa không gian núi rừng hoang sơ, làn khói hương quyện trong sương núi gợi nhắc thế hệ trẻ hôm nay về quá khứ hào hùng của thế hệ cha anh đi trước.
Năm 2007, Khu căn cứ này được công nhận là Di tích lịch sử cấp tỉnh. Không chỉ mang giá trị lịch sử đặc biệt, nơi đây còn là biểu tượng thiêng liêng của tinh thần cách mạng, của lòng trung kiên và khát vọng giải phóng dân tộc của quân và dân tỉnh Kon Tum trong những năm tháng chiến tranh ác liệt.
Theo hồ sơ di tích, vào tháng 8/1959, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước bước vào giai đoạn cam go, chính quyền Mỹ - Diệm điên cuồng đàn áp phong trào cách mạng, lê máy chém khắp miền Nam, sát hại đồng bào và chiến sĩ yêu nước. Trong bối cảnh đó, Ban cán sự Tỉnh ủy Kon Tum đã tiếp thu chủ trương của Khu ủy, quyết tâm xây dựng Kon Tum trở thành tỉnh căn cứ cách mạng, tổ chức lực lượng tự vệ, lực lượng vũ trang, chống càn quét…
Sau nhiều lần khảo sát, Ban cán sự Tỉnh ủy quyết định chọn khu vực suối Đắk Y Hai làm căn cứ hoạt động. Đó là vùng đất có địa hình hiểm trở, núi cao, suối sâu, rừng già bao bọc, kín đáo mang tầm chiến lược. Không chỉ thuận lợi cho việc bảo vệ lực lượng cách mạng, nơi đây còn có điều kiện tăng gia sản xuất, đảm bảo lương thực, thực phẩm cho cuộc kháng chiến lâu dài.
Đặc biệt hơn cả, cán bộ lãnh đạo, chiến sĩ sống và làm việc tại Khu căn cứ luôn nhận được sự chở che, đùm bọc của đồng bào Xơ Đăng. Tình quân dân keo sơn giữa đại ngàn năm ấy đã trở thành ký ức không thể phai mờ trong lòng những người từng gắn bó với chiến khu.
Trong một lần trở lại thăm nơi từng sống và chiến đấu, bác Phạm Trọng (Nhớ), nguyên Phó Bí thư Tỉnh ủy Kon Tum giai đoạn 1968-1971, đã xúc động nhớ lại: “ Suốt thời gian sống và làm việc ở Khu căn cứ Tỉnh ủy, cán bộ chiến sĩ đã được nhân dân địa phương che giấu, bao bọc. Chúng tôi không bao giờ quên ơn đồng bào Măng Ri”.
Giữa núi rừng nguyên sinh, Khu căn cứ Tỉnh ủy Kon Tum còn giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc kết nối phong trào cách mạng. Đây là nơi tiếp giáp với nhiều căn cứ cách mạng khác như H40, H30 ở phía Tây Bắc; H29, H16 ở phía Đông; H80 đến H67 ở phía Tây Nam. Từ đây, Tỉnh ủy có thể giữ liên lạc với Liên Khu ủy Khu V ở phía Bắc và kết nối với phong trào cách mạng cả nước thông qua tuyến hành lang Bắc – Nam.
Để ổn định hoạt động lâu dài, cán bộ cách mạng đã dựng nên các phòng ban làm việc bằng những vật liệu thô sơ như tre, gỗ, tranh lá. Hệ thống giao thông hào, hầm trú ẩn được bố trí liên hoàn, khép kín dọc triền đồi cao hơn 1.900m, nằm giữa hai dòng suối Đắk Y Hai. Trong điều kiện thiếu thốn trăm bề, giữa bom đạn và những cuộc càn quét liên miên của địch, nơi đây vẫn sáng lên ý chí kiên cường và niềm tin tất thắng.
Quyết định đưa Căn cứ Tỉnh ủy về xã Măng Ri được xem là bước đi chiến lược đầy sáng suốt của các bậc tiền bối cách mạng. Từ cuối năm 1959 đến năm 1972, suốt hơn 12 năm bám trụ giữa đại ngàn, Tỉnh ủy Kon Tum đã tổ chức thành công 4 kỳ Đại hội Đảng bộ tỉnh để hoạch định những chủ trương quan trọng lãnh đạo phong trào cách mạng địa phương.
Dưới sự lãnh đạo của Tỉnh ủy, quân và dân tỉnh Kon Tum đã phối hợp với các lực lượng chủ lực liên tục tiến công, từng bước đánh bại các chiến lược “Chiến tranh đặc biệt”, “Chiến tranh cục bộ” và “Việt Nam hóa chiến tranh” của Mỹ - ngụy trên chiến trường Kon Tum và Tây Nguyên.
Lịch sử vẫn còn khắc ghi những chiến thắng oanh liệt: giành quyền làm chủ nông thôn năm 1960, cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968, chiến dịch Xuân – Hè giải phóng Đăk Tô – Tân Cảnh năm 1972, tiến tới giải phóng hoàn toàn tỉnh Kon Tum vào tháng 3/1975, góp phần cùng cả nước làm nên đại thắng mùa Xuân, thống nhất non sông.
Ngày nay, chiến tranh đã lùi xa, đất nước hòa bình. Những đường hầm, hào năm xưa giờ phủ đầy màu xanh cây lá. Tiếng suối Đắk Y Hai vẫn ầm ào tuôn trào mãnh liệt giữa rừng già như lời kể không bao giờ dứt về một thời bi hùng của dân tộc.
Khu di tích lịch sử cách mạng Căn cứ Tỉnh ủy Kon Tum giờ đây trở thành địa chỉ “về nguồn” thiêng liêng, nơi giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ.
Những đoàn học sinh lặng im nghe kể chuyện giữa đại ngàn, những nén hương được thành kính dâng lên trước bia tưởng niệm, những bước chân tìm về chiến khu cũ… tất cả như nhắc nhớ rằng hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng biết bao máu xương và hy sinh của cha ông.
Không chỉ tham quan di tích lịch sử cách mạng đặc biệt giữa núi rừng mát lành, du khách đến đây còn có dịp trải nghiệm “thủ phủ sâm ngọc linh”, thưởng thức nhiều món ẩm thực đặc trưng núi rừng, tắm suối, thác mát lành giải nhiệt giữa ngày hè…
Giữa đại ngàn Măng Ri, Khu căn cứ Tỉnh ủy Kon Tum vẫn lặng lẽ tỏa sáng không bao giờ tắt: Ngọn lửa của lòng yêu nước, của niềm tin cách mạng và khát vọng độc lập, tự do mãi mãi trường tồn cùng dân tộc.
