Rừng dừa Bảy Mẫu: Hành trình từ “lá phổi xanh” đến biểu tượng du lịch có trách nhiệm

Hành trình khám phá Hội An sẽ không bao giờ trọn vẹn nếu thiếu đi sắc xanh thanh bình của rừng dừa Bảy Mẫu. Không chỉ mang lại những giây phút thư giãn giữa sông nước, rừng dừa còn là minh chứng cho sự giao thoa tuyệt vời giữa thiên nhiên và bản sắc văn hóa địa phương.

Rừng Dừa Bảy Mẫu ở Hội An (Đà Nẵng) là khu sinh thái nổi tiếng, từng là căn cứ kháng chiến, nay trở thành "lá phổi xanh" và biểu tượng du lịch bền vững nhờ vẻ đẹp thiên nhiên và trải nghiệm độc đáo (chèo thuyền thúng, múa thúng, ẩm thực địa phương), kết hợp du lịch có trách nhiệm với bảo tồn văn hóa và sinh thái, mang lại lợi ích kinh tế cho người dân địa phương và nâng cao chất lượng dịch vụ, phát triển hạ tầng và chuyển đổi số trong quản lý vận hành. Nhờ đó, du lịch tại rừng dừa Bảy Mẫu đang dần thiết lập vị thế cạnh tranh trong nước, hướng tới phát triển bền vững.

Tạp chí Du lịch TP.HCM trân trọng giới thiệu bài viết “Rừng dừa Bảy Mẫu: Hành trình từ “lá phổi xanh” đến biểu tượng du lịch có trách nhiệm” của nhóm nghiên cứu do Th.s Lê Thị Thảo (chủ biên) cùng các thành viên Th.s Nguyễn Trần Khánh Uyên, Th.s Phạm Thị Thành - Trường Cao đẳng Du lịch Đà Nẵng, thực hiện.

*****

Chèo thuyền thúng đưa khách tham quan tại rừng dừa Bảy Mẫu

Trước năm 1999, Hội An (nay thuộc Đà Nẵng) vẫn là một vùng quê yên bình. Người dân chủ yếu làm nông, trồng lúa, trồng rau, và đánh bắt cá tôm trên sông. Riêng ở Cẩm Thanh - bà con sống gần như hoàn toàn dựa vào rừng dừa nước. Họ chèo ghe thúng để bắt cá, thu hoạch lá dừa để lợp nhà, đan giỏ, và làm các vật dụng sinh hoạt. Cuộc sống vẫn còn nhiều khó khăn.

Sau năm 1999, khi Hội An được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới, đây là một bước ngoặt lớn trong kinh tế địa phương. Lượng khách du lịch tăng mạnh đã mở ra hàng loạt cơ hội việc làm mới cho người dân. Trước hết là các nghề liên quan trực tiếp đến du lịch: hướng dẫn viên, chèo thuyền, vận chuyển du khách, bán vé tham quan, và phục vụ trong các homestay, nhà hàng, quán cà phê. Người dân không chỉ dựa vào nông - ngư nghiệp nữa mà có thể chuyển sang các công việc có thu nhập ổn định hơn.

Tiếp theo, những làng nghề truyền thống như gốm Thanh Hà, mộc Kim Bồng, đèn lồng, hay dệt chiếu được “hồi sinh” nhờ nhu cầu trải nghiệm văn hóa tăng cao. Nghệ nhân có thêm thu nhập, lớp trẻ cũng quay lại học nghề của cha ông.

Đặc biệt tại Cẩm Thanh, rừng dừa nước Bảy Mẫu trở thành điểm du lịch sinh thái nổi tiếng. Người dân mở tour thuyền thúng, hướng dẫn trải nghiệm bắt cá, đan lá dừa, làm ẩm thực địa phương. Nhờ đó, hàng trăm hộ gia đình có nguồn thu mới, đời sống thay đổi rõ rệt.

Khi hoạt động du lịch phát triển mạnh, nhà nước thu được nguồn ngân sách ổn định hơn từ thuế và phí dịch vụ. Chính quyền địa phương có thể tái đầu tư vào đường sá, bến thuyền, hệ thống vệ sinh môi trường và các công trình phục vụ dân sinh. Nhờ vậy, đời sống người dân được nâng cấp cả về kinh tế lẫn hạ tầng.

Các tác động kinh tề ảnh hưởng đến du lịch tại rừng dừa Bảy Mẫu

Ban đầu, thu nhập chính của người dân ở đây chủ yếu là đánh bắt cá, đánh bắt xa bờ. Nhưng lại khó khăn và nguy hiểm, thu nhập không ổn định. Chỉ 1 số doanh nghiệp nhỏ mở ra để đón khách, chủ yếu là khách nước ngoài đến tham quan.

Người dân ở đây nhận thấy nghề chèo thúng mang thu nhập ổn định mà còn đỡ vất vả hơn nghề đánh bắt cá nên đã đầu tư mua thúng về làm. Từ đó, nhiều doanh nghiệp tự phát phát triển dần lên kèm theo lượng khách đến tham quan đông đảo hơn. Thành phố Hội An cũng kêu gọi người dân tham gia vào công việc chèo thúng để phát triển làng nghề và thành phố. Đến nay, số lượng thúng ước khoảng từ 2.500 - 3000, mỗi thúng sẽ có số riêng của mình. Thúng nào không có số hay trùng số sẽ bị tịch thu.

Việc du lịch phát triển ở đây cũng gây một số tác động về kinh tế, như:

Thứ nhất, sự phụ thuộc quá mức vào du lịch khiến cơ cấu kinh tế địa phương bị mất cân đối. Khi phần lớn người dân chỉ còn tập trung vào các hoạt động phục vụ du khách - như chèo thuyền thúng, bán đặc sản hay mở homestay - thì những ngành nghề truyền thống khác dần bị bỏ quên. Điều này nghe có vẻ không quá nghiêm trọng, nhưng khi số lượng khách giảm, hoặc xảy ra biến động như dịch bệnh, cả cộng đồng sẽ bị ảnh hưởng ngay lập tức vì họ không còn nguồn thu thay thế.

Thứ hai là lạm phát giá nhà đất và chi phí sinh hoạt. Khi du lịch phát triển mạnh, nhà đất được mua để kinh doanh hoặc cho thuê du lịch, giá tăng kéo theo chi phí sinh hoạt cũng tăng. Người dân địa phương – đặc biệt là những hộ thu nhập thấp – lại chính là những người chịu thiệt đầu tiên vì họ phải trả mức giá cao hơn cho mọi thứ.

Thứ ba, thu nhập của người dân làm du lịch thường không ổn định. Mùa có khách thì kiếm được nhiều, nhưng mùa thấp điểm lại gần như không có nguồn thu. Điều này làm cho đời sống của họ phụ thuộc hoàn toàn vào dòng khách, dẫn đến tâm lý bất an và thiếu bền vững về lâu dài.

Một vấn đề khác là chia sẻ lợi ích không đồng đều. Không phải ai cũng được hưởng lợi từ du lịch. Thường thì lợi nhuận tập trung vào một nhóm nhỏ – như các doanh nghiệp lớn hoặc những hộ có đất đẹp, có điều kiện kinh doanh. Trong khi đó, những người lao động phổ thông, những hộ nghèo lại chỉ nhận được phần rất nhỏ.

Cuối cùng là rò rỉ kinh tế - tức là tiền chi tiêu của du khách không ở lại địa phương nhiều như chúng ta tưởng. Một phần lớn được trả cho doanh nghiệp bên ngoài, các dịch vụ trung gian, hoặc các sản phẩm nhập từ nơi khác. Điều này làm cho lợi ích thực sự mà cộng đồng nhận được nhỏ hơn rất nhiều so với tổng doanh thu du lịch.

Tất cả những điều này cho thấy, du lịch không phải lúc nào cũng “màu hồng”. Nếu không quản lý và phát triển theo hướng bền vững, cộng đồng địa phương có thể bị thiệt hại nhiều hơn là được lợi. Chính vì vậy, việc hướng đến du lịch có trách nhiệm là điều vô cùng cần thiết để bảo vệ cả môi trường và đời sống của người dân tại rừng dừa Bảy Mẫu.

Các tác động về văn hóa ảnh hưởng đến du lịch tại rừng dừa Bảy Mẫu

Có thể thấy rằng du lịch mang đến nhiều lợi ích cho cộng đồng địa phương: chẳng hạn như thúc đẩy việc giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa – du lịch truyền thống.Nhờ lượng du khách ngày càng đông, người dân có thêm động lực bảo tồn cảnh quan rừng dừa, khôi phục lại các nghề truyền thống như chèo thuyền thúng, chế tác thủ công từ lá dừa... Không những vậy, du lịch còn tăng cường giao lưu văn hóa giữa các quốc gia khác nhau.

Rừng dừa Bảy Mẫu thu hút đông đảo khách quốc tế, vì vậy người dân địa phương có cơ hội học hỏi phong tục, cách sống từ những nền văn minh khác, đồng thời cũng giới thiệu văn hóa Hội An ra thế giới

Việc có nhiều khách du lịch đến với Hội An đã một phần làm giảm tỷ lệ thất nghiệp, cải thiện đời sống người dân.Các hoạt động du lịch mở ra nhiều công việc mới: chèo thuyền, hướng dẫn viên, bán hàng thủ công, phục vụ ẩm thực… Nhờ đó thu nhập ổn định hơn, đời sống vật chất và tinh thần của người dân cũng được cải thiện đáng kể.

Bên cạnh những lợi ích, hoạt động du lịch ở rừng dừa Bảy Mẫu cũng tạo ra không ít vấn đề đáng lo ngại. Khi lượng khách đến quá đông, một số tệ nạn xã hội bắt đầu xuất hiện, từ tình trạng chèo kéo, lừa đảo nhỏ cho đến những hành vi thiếu văn minh. Sự khác biệt giữa văn hóa đôi khi dẫn đến xung đột, ví dụ như việc du khách không tuân thủ quy tắc ứng xử, gây khó chịu cho người dân.

Ngoài ra, hạ tầng khu vực cũng bị quá tải, đặc biệt vào mùa cao điểm, gây nên tình trạng ồn ào, kẹt xe, rác thải, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống thường ngày của cộng đồng. Một vấn đề khác là hệ sinh thái rừng dừa - vốn rất nhạy cảm có nguy cơ bị hư hại bởi các hoạt động du lịch thiếu kiểm soát. Đồng thời, nhiều giá trị văn hóa và sản phẩm thủ công truyền thống cũng đang bị thương mại hóa, mất dần tính nguyên bản khi phải chạy theo nhu cầu phục vụ du khách.

Các tác động về môi trường ảnh hưởng đến du lịch tại rừng dừa Bảy Mẫu

Rừng dừa Bảy Mẫu có vai trò rất quan trọng trong việc bảo tồn hệ sinh thái rừng ngập mặn. Đây là nơi sinh sống của rất nhiều loài như cá, tôm, cua, và cả các loài chim nước. Đặc biệt, hệ rễ của dừa nước bám rất chắc, giúp giữ đất, chống xói mòn, hạn chế tình trạng sạt lở bờ sông.

Bên cạnh đó, thảm thực vật dày ở đây còn góp phần điều hòa khí hậu. Cây xanh hấp thụ khí CO₂, thải ra O₂, nên không khí mát mẻ hơn và chất lượng môi trường cũng được cải thiện rõ rệt. Không chỉ vậy, hệ sinh thái dừa nước còn có khả năng lọc nước, giữ lại bùn và các chất thải hữu cơ, giúp giảm ô nhiễm nguồn nước từ sông.

Và điều ý nghĩa nhất là rừng dừa Bảy Mẫu mang giá trị du lịch sinh thái rất lớn. Du khách được trải nghiệm thiên nhiên, từ đó có ý thức hơn về bảo vệ rừng ngập mặn. Còn người dân địa phương thì có thêm nguồn thu nhập, tạo động lực để gìn giữ môi trường một cách bền vững.

Tuy nhiên, song song với những mặt tích cực, rừng cũng đang chịu nhiều tác động tiêu cực, chủ yếu do hoạt động du lịch. Thứ nhất là ô nhiễm môi trường. Một số du khách vẫn còn vứt rác bừa bãi - đặc biệt là chai nhựa, túi nilon - làm ảnh hưởng đến cảnh quan và chất lượng nước. Một vài cơ sở du lịch xả nước thải chưa xử lý ra sông cũng góp phần làm ô nhiễm thêm nghiêm trọng.

Tiếp theo là sự suy giảm hệ sinh thái. Để phục vụ tour thuyền, một số nơi đã chặt bớt dừa để mở bến hoặc tạo lối đi, khiến diện tích rừng bị thu hẹp. Ngoài ra, tiếng ồn từ thuyền máy và loa kéo của du khách gây xáo trộn đời sống động vật. Nhiều loài chim và thủy sinh bị ảnh hưởng đến nơi ở và tập tính sinh hoạt.

Cuối cùng, hoạt động thuyền bè quá nhiều làm dòng nước bị xáo trộn mạnh, dẫn đến xói mòn và sạt lở bờ sông ở một số đoạn. Rừng Dừa Bảy Mẫu vừa mang lại giá trị tự nhiên lẫn kinh tế, nhưng cũng đang đối mặt với không ít nguy cơ. Vì vậy, mỗi du khách, mỗi người dân và cả chính quyền địa phương đều cần có ý thức hơn trong việc bảo vệ và khai thác rừng theo hướng bền vững.

Nhân tố Du lịch có trách nhiệm, nguyên tắc và lợi ích tại Rừng dừa bảy mẫu

Trong bối cảnh ngành công nghiệp không khói đang tăng trưởng mạnh mẽ, du lịch có trách nhiệm không còn là một lựa chọn mà đã trở thành kim chỉ nam cho sự phát triển bền vững và văn minh. Đây là hình thức du lịch đòi hỏi mỗi cá nhân phải đặt sự tôn trọng lên hàng đầu: từ việc bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên đến việc gìn giữ những giá trị văn hóa và con người tại địa phương.

Nguyên tắc cốt lõi của hành trình này chính là ý thức tự giác của du khách trong việc tối giản các tác động tiêu cực lên môi trường, đồng thời nỗ lực tạo ra những đóng góp tích cực cho kinh tế cộng đồng.

Khi mỗi bước chân đi qua đều mang theo sự tử tế và trách nhiệm, chúng ta không chỉ bảo tồn được vẻ đẹp nguyên bản của các điểm đến mà còn góp phần xây dựng một hệ sinh thái du lịch an toàn, nhân văn. Suy cho cùng, du lịch có trách nhiệm chính là chìa khóa để bảo đảm lợi ích hài hòa cho cả cộng đồng bản địa lẫn thế hệ du khách tương lai.

Trên phạm vi cả nước, du lịch có trách nhiệm được thể hiện qua việc thực hiện du lịch xanh, bảo vệ môi trường, giữ gìn lễ hội và làng nghề truyền thống. Việt Nam cũng phát triển du lịch cộng đồng để tăng thu nhập cho người dân và hướng đến một nền du lịch bền vững, văn minh.

Tại Đà Nẵng, thành phố chú trọng bảo vệ môi trường biển, giữ bãi biển sạch đẹp, đồng thời bảo tồn và quảng bá văn hoá địa phương. Đà Nẵng còn phát triển du lịch cộng đồng ở Hòa Bắc và Nam Ô, xây dựng điểm đến an toàn – thân thiện và hướng tới du lịch thông minh.

Đối với rừng dừa Bảy Mẫu, khu du lịch sinh thái nổi tiếng của thành phố Đà Nẵng, nơi này được khai thác theo hướng tôn trọng tự nhiên và gìn giữ hệ sinh thái dừa nước. Hoạt động chèo thuyền thúng, trải nghiệm văn hóa địa phương và hỗ trợ sinh kế cho người dân góp phần thể hiện rõ nguyên tắc du lịch có trách nhiệm trong thực tế.

Việc phát triển du lịch có trách nhiệm mang lại nhiều lợi ích như bảo vệ môi trường, giữ gìn tài nguyên và bảo tồn văn hoá địa phương. Điều này giúp tăng thu nhập, tạo việc làm cho người dân, đồng thời nâng cao chất lượng dịch vụ để du khách hài lòng hơn. Quan trọng nhất, du lịch được phát triển bền vững và mang lại lợi ích lâu dài cho điểm đến.

Kết luận

Rừng dừa Bảy Mẫu không chỉ đơn thuần là một 'lá phổi xanh' điều hòa khí hậu mà còn là biểu tượng du lịch sinh thái không thể tách rời của Hội An. Với những trải nghiệm thuyền thúng đặc sắc và giá trị văn hóa lịch sử lâu đời, nơi đây đã góp phần quan trọng trong việc đa dạng hóa sản phẩm du lịch và cải thiện sinh kế cho cộng đồng địa phương.

Tuy nhiên, để vẻ đẹp này mãi bền vững trước áp lực của sự phát triển, mỗi du khách cần nâng cao ý thức trách nhiệm bằng những hành động nhỏ như hạn chế rác thải và tôn trọng tự nhiên. 

Không chỉ mang lại những giây phút thư giãn giữa sông nước, rừng dừa còn là minh chứng cho sự giao thoa tuyệt vời giữa thiên nhiên và bản sắc văn hóa địa phương. Để bảo vệ 'viên ngọc quý' này, chúng ta hãy cùng nhau thực hiện lối sống du lịch xanh: không rác thải nhựa, không xâm hại cảnh quan và ưu tiên các giá trị bền vững. Hãy để mỗi chuyến đi là một hành trình tử tế, nơi chúng ta không chỉ nhận về những kỷ niệm đẹp mà còn để lại sự sống và sự bình yên cho thiên nhiên.

Rừng dừa Bảy Mẫu giữ vai trò chiến lược trong việc tạo nên thương hiệu du lịch sinh thái đặc trưng và thúc đẩy kinh tế bền vững cho Hội An. Dù đối mặt với những thách thức về môi trường do lượng khách tăng cao, nhưng nếu có sự quản lý chặt chẽ và ý thức trách nhiệm từ du khách, nơi đây vẫn sẽ là điểm đến xanh đầy sức hút. Chung tay bảo tồn rừng dừa không chỉ là bảo vệ một hệ sinh thái ngập mặn quý giá mà còn là khẳng định cam kết của chúng ta đối với một tương lai du lịch văn minh và bền vững."