Mường Chiên tìm cách hồi sinh Lễ hội Nàng Han sau hơn một thập kỷ tái định cư

Ngôi đền Nàng Han xưa nay đã nằm dưới lòng hồ thủy điện Sơn La. Nhiều bài cúng, làn điệu Then cổ chỉ còn được lưu giữ trong ký ức của các nghệ nhân cao tuổi. Trước nguy cơ mai một của một di sản văn hóa gắn bó lâu đời với cộng đồng người Thái trắng, ngày 26/5, xã Mường Chiên (Sơn La) tổ chức hội thảo lấy ý kiến về việc phục dựng và bảo tồn Lễ hội Nàng Han gắn với phát triển du lịch địa phương.

Nỗ lực gìn giữ một di sản đang đứng trước nguy cơ mai một

Tại hội thảo, Thạc sĩ Dân tộc học Điêu Thị Nhất đã trình bày báo cáo khảo sát thực trạng di sản Nàng Han tại Mường Chiên. Theo kết quả khảo sát, đây là địa phương từng có ngôi Đền Nàng Han nguyên bản trước khi khu vực này nằm trong vùng ngập của công trình thủy điện Sơn La.

Các đại biểu cho rằng việc phục dựng lễ hội không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng người Thái trắng mà còn góp phần bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống đang có nguy cơ thất truyền. Hiện nay, nhiều nghi lễ, bài cúng, các chương Khắp mo, Khắp Then chủ yếu được lưu giữ bằng hình thức truyền khẩu trong cộng đồng và trong trí nhớ của các nghệ nhân như Nghệ nhân Nhân dân Điêu Văn Minh cùng các thầy Then, thầy Mo địa phương.

Toàn cảnh hội thảo.

Tại hội thảo, đại diện Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Sơn La đề nghị địa phương sớm phối hợp với các cơ quan chuyên môn lập hồ sơ đề nghị xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa đối với Đền Nàng Han, đồng thời nghiên cứu đưa điểm đến này vào các tuyến du lịch vùng lòng hồ sông Đà.

Đại diện cơ quan chuyên môn về bảo tồn di sản cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc xác định khu vực bảo vệ di tích, khảo sát địa hình khu đồi Pom Luông Nọi và khu vực bến thuyền liên quan đến không gian tín ngưỡng Nàng Han. Bên cạnh đó, địa phương cần tiến hành kiểm kê, sưu tầm hiện vật, đồ thờ tự còn lưu giữ trong nhân dân để bổ sung cơ sở khoa học cho hồ sơ di tích.

Các chuyên gia lưu ý quá trình phục dựng cần bám sát các nghi thức truyền thống, hạn chế tình trạng sân khấu hóa hoặc thương mại hóa làm biến đổi giá trị gốc của lễ hội.

Đại diện Bảo tàng tỉnh Lai Châu cũng chia sẻ nhiều tư liệu liên quan đến tín ngưỡng Nàng Han của cộng đồng người Thái trắng, đồng thời khẳng định sẽ phối hợp, hỗ trợ để quá trình nghiên cứu và phục dựng đạt hiệu quả cao hơn.

Gắn bảo tồn di sản với phát triển du lịch cộng đồng

Kết luận hội thảo, Bí thư Đảng ủy xã Mường Chiên Cầm Văn Huy cho biết địa phương thống nhất chủ trương phục dựng Lễ hội Nàng Han theo hướng giữ gìn các nghi lễ truyền thống ở phần lễ, đồng thời bổ sung các hoạt động phù hợp ở phần hội nhằm đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa của người dân và du khách.

Khu vực Đền Nàng Han tại Mường Chiên.

Theo định hướng của địa phương, một trong những nhiệm vụ trước mắt là khẩn trương sưu tầm, ghi chép và tư liệu hóa toàn bộ các bài cúng, nghi thức, tri thức dân gian liên quan đến tín ngưỡng Nàng Han đang được lưu giữ trong cộng đồng.

Cùng với việc phục dựng lễ hội, xã Mường Chiên dự kiến quy hoạch khu vực đồi Pom Luông Nọi thành điểm kết nối các sản phẩm du lịch văn hóa và sinh thái của địa phương. Du khách có thể kết hợp tham quan Đền Nàng Han, trải nghiệm du thuyền trên lòng hồ sông Đà, khám phá hang Có Nọi, hang Huổi É, đỉnh Khâu Pùm và khu suối khoáng nóng Bản Bon.

Địa phương cũng định hướng đẩy mạnh xã hội hóa, thu hút doanh nghiệp đầu tư hạ tầng du lịch và hỗ trợ người dân phát triển các sản phẩm đặc trưng, dịch vụ phục vụ du khách ngay tại không gian lễ hội.

Sau hơn một thập kỷ kể từ cuộc đại di dân phục vụ công trình thủy điện Sơn La, việc phục dựng Lễ hội Nàng Han được kỳ vọng sẽ góp phần lưu giữ ký ức văn hóa của cộng đồng người Thái trắng, đồng thời mở thêm cơ hội phát triển du lịch và sinh kế cho người dân vùng tái định cư.