Mỗi dịp Tết đến, khi những chậu hoa giấy rực rỡ tô điểm cho không gian phố thị, nhịp sống thường nhật tại làng hoa Phú Sơn dường như trở nên lắng đọng hơn, nhường chỗ cho sự yên bình của những ngày đầu xuân. Trong từng cơn gió thoảng qua tai là lời thì thầm về bề dày lịch sử của một “vương quốc hoa giấy” đã đi qua hai thập kỷ.
Sáng mùng 3 Tết, đường phố vắng lặng, nhịp sống hối hả thường nhật dường như lùi lại để nhường chỗ cho sự bình yên hiếm hoi của những ngày đầu năm mới. Dạo bước qua những con hẻm nhỏ hay những cung đường thênh thang tại thành phố, không khó để bắt gặp những chậu hoa kiểng đang bung nở rực rỡ trước hiên nhà, trên ban công hay lấp ló sau cánh cổng sắt.
Trong bức tranh bạt ngàn sắc màu của muôn loài hoa Tết, hoa giấy vẫn giữ cho mình một vị trí đầy kiêu hãnh. Không mang vẻ mỏng manh mướt mát như cúc mâm xôi, cũng chẳng đài các như hoa lan, những bông hoa giấy với đủ màu sắc đỏ, vàng, hồng, tím, cam được tạo hình khéo léo, từ chậu nhỏ xinh xắn đến những thế bonsai uốn lượn độc đáo, đang tĩnh lặng thắp sáng cả một góc trời xuân.
Hoa giấy kết thành từng chùm đầy màu sắc rực rỡ.
Người ta vẫn thường rỉ tai nhau rằng, hoa giấy là biểu tượng của sự bình yên, sang trọng nhưng cũng không kém phần mạnh mẽ. Có lẽ vì thế mà vào dịp Tết, nhiều gia đình miền Tây và cả người dân chốn thị thành thường ưu ái lựa chọn loài hoa này để trưng ngoài sân hay trang trí không gian tổ ấm. Những cánh hoa mỏng như xác pháo nhưng lại mang sức sống mãnh liệt, dẫu nắng gắt hay gió lạnh vẫn kiên cường bám cành không rụng.
Ngắm nhìn những chậu hoa giấy tam sắc, ngũ sắc đang vươn mình đón nắng mai giữa lòng phố thị, tôi chợt tự hỏi: Phải qua bao nhiêu sương gió, bao nhiêu giọt mồ hôi chắt chiu của người nông dân, những nhành cây khẳng khiu ấy mới có thể đơm hoa rực rỡ đến thế?
Những chiếc xe chở mùa xuân đến với mọi nhà.
Tôi quyết định thực hiện chuyến du xuân về xã Vĩnh Thành, tỉnh Vĩnh Long, nơi tọa lạc của làng hoa Phú Sơn, hay còn được biết đến với tên gọi mỹ miều “vương quốc hoa giấy của miền Tây Nam Bộ”.
Lúc này, làng hoa chìm trong vẻ tĩnh lặng, nghỉ ngơi sau một mùa vụ bội thu. Có lẽ không nhiều người biết, chỉ cách đây chừng mươi bữa, nửa tháng, nơi đây là một bức tranh hoàn toàn khác. Không khí những ngày giáp Tết tại xã Vĩnh Thành vô cùng nhộn nhịp, hòa cùng nhịp độ khẩn trương của thị trường hoa kiểng cả nước. Hoạt động thu hoạch và vận chuyển diễn ra liên tục, hối hả từ sáng tinh mơ cho đến tận đêm muộn, những chuyến xe, chuyến ghe tấp nập nối đuôi nhau mang mùa xuân đi muôn ngả.
Làng hoa Phú Sơn nhìn từ trên cao.
Từ trên cao nhìn xuống, cả một vùng quê yên bình khi ấy như đang khoác lên mình tấm thảm rực rỡ sắc màu, trải dài hút tầm mắt. Hoa được trồng tập trung nhiều nhất dọc hai bên đường thuộc khu vực bờ kè ven cầu kênh Bảo Vàng. Những con đường làng rợp bóng hoa giấy, những vườn hoa bạt ngàn sắc màu đã trở thành phông nền tuyệt vời cho những bức ảnh hay những thước phim ấn tượng.
Theo lời kể của những bậc cao niên, làng hoa giấy Phú Sơn có lịch sử hình thành và phát triển hơn 20 năm qua. Từ lâu, người dân nơi đây đã coi việc trồng hoa giấy không chỉ là kế sinh nhai mà còn là một nghề truyền thống đáng tự hào, góp phần tạo nên thương hiệu “vương quốc hoa giấy” nức tiếng xa gần.
Khác với làng hoa Sa Đéc vang danh bởi sự đa dạng muôn ngàn chủng loại hoa kiểng, Phú Sơn lại chọn cho mình một lối đi riêng biệt: tập trung chủ yếu vào cây hoa giấy. Sự chung thủy với một loài cây duy nhất ấy đã vô tình tạo nên nét đặc trưng riêng, một bản sắc không thể trộn lẫn cho làng nghề ven sông này.
Khác với những làng nghề trồng hoa khác ở miền Tây Nam Bộ, người dân Phú Sơn vẫn thủy chung sắc son với loài hoa giấy mộc mạc.
Tuy nghề trồng hoa đã cắm rễ hơn hai thập kỷ, nhưng sự thay da đổi thịt thật sự của làng hoa Phú Sơn mới chỉ diễn ra mạnh mẽ trong khoảng từ 5 đến 7 năm trở lại đây. Từ vỏn vẹn vài hộ trồng nhỏ lẻ ban đầu, đến nay, vùng đất này đã quy tụ hơn 100 hộ tham gia sản xuất, mỗi năm cung ứng ra thị trường gần 1 triệu sản phẩm.
Anh Lê Văn Minh, một thương lái lâu năm chuyên bỏ sỉ tại khu vực đường Phạm Văn Đồng (TP.HCM) chia sẻ: “Năm nay, không khí Tết tại thành phố đến sớm hơn mọi năm. Nhiều điểm bán lẻ đã chủ động mở hàng sớm do nhu cầu trang trí nhà cửa, văn phòng của người dân tăng cao ngay từ đầu tháng Chạp. Thay vì đợi sát Tết mới sắm sửa, khách hàng có xu hướng mua hoa sớm để chơi được lâu, khiến chúng tôi phải đẩy nhanh tiến độ nhập hàng nhằm tránh đứt gãy nguồn cung”.
Thị trường hoa Tết năm nay "bừng tỉnh" sớm hơn mọi năm. Để bắt nhịp thị trường, người nông dân Phú Sơn phải nỗ lực gấp đôi để kịp có hoa đẹp.
Đằng sau những chậu hoa rực rỡ theo chân thương lái tỏa đi khắp phố phường là cả một nghệ thuật chắt chiu cái đẹp đầy nhọc nhằn của người nông dân. Một ưu điểm lớn giúp cây hoa giấy Phú Sơn chiếm thế thượng phong trên thị trường chính là độ bền cao. Loài cây này nổi tiếng “dai sức” hơn hẳn các loại hoa Tết khác nhờ đặc tính chịu mặn cực tốt, có thể sống sót và phát triển ngay cả khi độ mặn lên tới 3%. Cánh hoa dày, màu sắc rực rỡ và đặc biệt lâu tàn.
Thế nhưng, để ép cây ra hoa đúng dịp và dày đặc, người trồng phải áp dụng một kỹ thuật vô cùng khắc nghiệt mang tên “siết nước”. Theo kinh nghiệm của những nhà vườn lâu năm, càng bị siết nước, cắt đứt nguồn sống tạm thời, cây hoa giấy càng dồn nhựa để bung nở những thảm hoa dày đặc và rực rỡ nhất. Cái đẹp, đôi khi được chắt lọc từ chính sự khô cằn và thử thách.
Người nông dân ra vườn chăm hoa từ sáng sớm đến chiều tối.
Không dừng lại ở việc gieo trồng tự nhiên, người dân Phú Sơn ngày nay đã tự nâng tầm mình thành những nghệ nhân thực thụ. Chị Nguyễn Thị Hiền, người đã có hơn 15 năm gắn bó với nghề, tự hào khoe: “Hoa giấy Phú Sơn năm nay đa dạng mẫu mã và màu sắc hơn hẳn mọi năm. Không chỉ có các màu truyền thống như hồng, đỏ, cam, vàng, trắng, tím, chúng tôi còn lai tạo thêm các dòng lá cẩm thạch rất bắt mắt. Kích thước cây cũng phong phú, từ 0,5m đến 1,2m, nhằm đáp ứng nhu cầu của nhiều phân khúc khách hàng”.
Thay vì chỉ trồng những chậu hoa đơn sắc tẻ nhạt, hiện nay, bằng đôi tay khéo léo, các nhà vườn đã ghép thành công hoa giấy tam sắc, tứ sắc, thậm chí là ngũ sắc vươn mình trên cùng một thân cây.
Sự tiến bộ trong kỹ thuật canh tác không chỉ dừng lại ở việc ghép cành. Để có được những gốc ngũ sắc nhanh bắt rễ, sai hoa và rực rỡ, các nghệ nhân đã mạnh dạn áp dụng kỹ thuật ghép gốc hoa giấy Mỹ với các dòng hoa giấy Thái Lan và Ấn Độ như giống Cẩm thạch hay Sakura.
Một góc vườn hoa giấy rực rỡ sắc màu.
Đồng thời, họ dần từ bỏ thói quen lạm dụng hóa chất, chuyển sang sử dụng phân bón hữu cơ vi sinh và chế phẩm sinh học. Cách làm này giúp gốc cây bền bỉ hơn, lá giữ được độ xanh tươi lâu dài và cánh hoa cứng cáp, không chịu khuất phục trước những chặng đường vận chuyển xa xôi. Nhờ những cải tiến không ngừng ấy, giá trị kinh tế trên từng sản phẩm đã tăng lên đáng kể, với mức giá dao động từ 150.000 đến 500.000 đồng/chậu tùy loại.
Tuy nhiên, bức tranh nông nghiệp không phải lúc nào cũng tươi sáng như những chùm hoa giấy nơi này. Đối mặt với những biến đổi cực đoan của khí hậu và tình trạng xâm nhập mặn ngày càng gay gắt, người nông dân Phú Sơn tuyệt nhiên không tỏ ra chủ quan.
Ông Huỳnh Thanh Tâm, Tổ trưởng Tổ hợp tác sản xuất hoa giấy tại làng cho biết, trong những năm gần đây, để chủ động ứng phó với thiên tai, nông dân đã tự trang bị cho mình tấm khiên vững chắc: họ đầu tư hạ tầng, đào ao lót bạt, sử dụng túi trữ nước ngọt để bảo đảm nguồn tưới tiêu ổn định.
Nhiều nhà vườn lớn còn tiến xa hơn khi lắp đặt hệ thống tưới nhỏ giọt và phun sương thông minh, điều khiển bằng cái chạm nhẹ qua điện thoại, giúp tiết kiệm từ 30-40% lượng nước mà vẫn bảo đảm độ ẩm chính xác để hoa bung nở đúng kỳ hạn.
Người dân làng hoa Phú Sơn áp dụng phương pháp hữu cơ vi sinh trong trồng hoa, giúp gốc cây bền bỉ hơn, lá giữ được độ xanh tươi lâu dài và cánh hoa cứng cáp trước những chặng đường vận chuyển xa.
Câu chuyện của “vương quốc hoa giấy” hôm nay không chỉ gói gọn trong những luống đất ven bờ kênh Bảo Vàng. Với sự hỗ trợ sát sao từ chính quyền địa phương, người dân đang viết tiếp giấc mơ vươn ra biển lớn.
Thông qua Ngân hàng Chính sách xã hội và Agribank, bà con được tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi để tái đầu tư cây giống và hệ thống tưới. Hội Nông dân tỉnh cũng tích cực giải ngân quỹ hỗ trợ, giúp các hộ gia đình chuyển đổi từ vườn tạp kém hiệu quả sang những luống hoa ngũ sắc mang lại giá trị kinh tế cao.
Đặc biệt, những lớp đào tạo tạo hình bonsai do chính quyền tổ chức đã giúp người nông dân biết cách “thổi hồn” vào dáng cây, uốn kiểng thành các biểu tượng linh vật rồng, phượng, nâng tầm giá trị sản phẩm lên gấp 5-10 lần so với trước.
Người dân Phú Sơn quyết tâm mang hương sắc hoa giấy vươn ra biển lớn.
Đáng chú ý, nhịp sống công nghệ 4.0 đã thật sự chạm đến từng mảnh vườn nơi đây. Giờ đây, những người nông dân chân lấm tay bùn bắt đầu tập tành kinh doanh online. Họ không còn hoàn toàn phụ thuộc vào thương lái mà tự tin mở điện thoại, chụp hình sản phẩm, quay video và phát trực tiếp (livestream) trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, TikTok. Chỉ cần một cú chốt đơn, đơn vị giao hàng sẽ đến tận vườn hỗ trợ đóng gói, đưa những chậu hoa từ miền Tây đến tận tay khách hàng trên toàn quốc.
Hơn thế nữa, bài toán định vị thương hiệu đang được địa phương đặt lên hàng đầu. Việc hoàn tất thủ tục đăng ký nhãn hiệu hàng hóa “Hoa giấy Phú Sơn” cùng với nguồn kinh phí hỗ trợ chuẩn hóa sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 3-4 sao được xem là những bước đi mang tính chiến lược.
Điều này không chỉ tạo ra “giấy thông hành” uy tín để hoa giấy Phú Sơn thâm nhập sâu vào các hệ thống siêu thị hay sàn thương mại điện tử, mà còn khắc sâu tên tuổi của một vùng đất lên bản đồ nông sản Việt Nam. Chính quyền địa phương cũng đang đẩy mạnh vận động người dân thay đổi tập quán sản xuất, hướng tới liên kết chuỗi giá trị và áp dụng khoa học kỹ thuật để không ngừng đổi mới mẫu mã, đáp ứng thị hiếu ngày càng cao của thị trường.
Nhờ áp dụng công nghệ số, cùng sự hỗ trợ thiết thực từ chính quyền địa phương mà những năm gần đây, đời sống người dân tại làng hoa Phú Sơn đã có những thay đổi tích cực.
Trở lại với thực tại của ngày mùng 3 Tết. Khi những chậu hoa kiểng Phú Sơn đang làm tốt sứ mệnh tô điểm cho mùa xuân rực rỡ nơi phố thị phồn hoa, thì tại chính quê hương của nó, làng hoa Phú Sơn lại đang tận hưởng một nhịp nghỉ ngơi hiếm hoi.
Những khu vườn dẫu đã vơi đi sắc đỏ sắc vàng vì hoa đã theo xe thương lái đi vắng, nhưng tuyệt nhiên không hề mang vẻ xơ xác. Ẩn sâu dưới những lớp bạt, bên trong những gốc phôi xù xì, nhựa sống vẫn đang âm thầm luân chuyển để chuẩn bị cho một vòng đời mới.
Làng hoa Phú Sơn vẫn đang tiếp tục ươm mầm những mùa hoa giấy tiếp theo.
Bởi lẽ, như lời ông Huỳnh Thanh Tâm bộc bạch, hoa giấy Phú Sơn giờ đây không chỉ nở rộ vào dịp Tết. Bằng kỹ thuật canh tác quanh năm, bằng sự cần mẫn không quản nắng mưa và tư duy nhạy bén của người nông dân thế hệ mới, loài hoa mang đặc tính kiên cường này đã và đang được sản xuất, tiêu thụ suốt bốn mùa.
Vẻ đẹp của “vương quốc hoa giấy” không chỉ nằm ở sắc màu rực rỡ làm say đắm lòng người, mà còn lấp lánh ở những giọt mồ hôi rơi khẽ, ở tư duy không ngừng đổi mới, giữ cho mùa xuân nơi miệt vườn ven sông mãi mãi không bao giờ tàn phai.
