Đặc khu Cồn Cỏ: Tiềm năng lớn nhưng cần hài hòa giữa bảo tồn và khai thác du lịch
Chia sẻ
Hầu hết du khách tới với đặc khu Cồn Cỏ (tỉnh Quảng Trị) đều khen “nức nở” bởi khá nhiều điều thú vị ở đây. Nhưng do có Khu bảo tồn biển đảo Cồn Cỏ (thành lập năm 2009) nên tìm hướng đi hài hòa để vừa bảo tồn vừa khai thác đang là trăn trở của lãnh đạo đặc khu này.
Ngày 3/4/2026, tại đặc khu Cồn Cỏ, UBND đặc khu Cồn Cỏ, Sở Nông nghiệp và môi trường, Sở Văn hóa - thể thao và du lịch tỉnh Quảng Trị phối hợp với Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường mở hội thảo “Đặc khu Cồn Cỏ - cơ hội, tiềm năng phát triển du lịch gắn với bảo tồn biển, sinh kế bền vững, OCOP miền biển” hướng tới phát triển bền vững và bảo vệ hệ sinh thái biển đảo.
Ông Trần Xuân Anh, bí thư Đảng ủy, chủ tịch UBND đặc khu Cồn Cỏ, cho biết Cồn Cỏ có diện tích tự nhiên 230ha, trong đó hơn 60% là rừng tự nhiên và khu bảo tồn biển 4.500ha, là nguồn tài nguyên đặc biệt quan trọng cho phát triển kinh tế và du lịch biển gắn với bảo tồn.
Cồn Cỏ định hướng du lịch và dịch vụ là ngành kinh tế chính, cùng với ngành hải sản và các dịch vụ hỗ trợ gắn với quốc phòng an ninh. Từ năm 2017 Cồn Cỏ bắt đầu đón khách du lịch nên cơ sở hạ tầng được đầu tư, đặc khu đẩy mạnh xúc tiến, kêu gọi đầu tư du lịch, dịch vụ trên nguyên tắc phát triển gắn với bảo tồn.
Vì vậy năm 2025, đặc khu đã đón gần 10.000 lượt du khách, doanh thu đạt gần 4 tỉ đồng. Hiện đặc khu có 14 cơ sở lưu trú là nhà khách, nhà nghỉ, homestay với 98 phòng, 282 giường.
Theo chính quyền đặc khu, Khu bảo tồn biển Cồn Cỏ có diện tích 4.532ha, gồm 3 phân khu: bảo vệ nghiêm ngặt, phục hồi sinh thái và phát triển. Là vùng biển có tính đa dạng sinh học cao của Việt Nam, có khoảng 224 loài cá trong tổng số 960 loài cá phân bố ở vùng Vịnh Bắc Bộ, trong đó có 49 loài có giá trị kinh tế cao. Có 113 loài san hô cứng, 56 loài rong biển, 46 loài động vật đáy, 20 loài giáp xác, 87 loài cá rạn san hô, 164 loài thực vật phù du, 68 loài động vật phù du và các loài quý hiếm như cá heo, rùa biển…
Cồn Cỏ có một số loài quý hiếm đang có nguy tuyệt chủng như hải sâm mít, cầu gai đá nhum đỏ, cá đuối, cá nàng đào đỏ, cá cháo biển, cá mú sọc trắng, cá mú vân sáng, mực nang vân hổ, tôm hùm đá, ốc đụn… Hệ sinh thái rạn san hô đóng vai trò quan trọng đối với các loài sinh vật biển, nguồn giống thủy sản và phát triển du lịch. Nên việc bảo vệ các rạn san hô là cần thiết để phát triển bền vững.
Tại hội thảo, ông Trần Xuân Cảnh, phó giám đốc Ban quản lý Khu bảo tồn biển đảo Cồn Cỏ, cho biết nguồn lợi thủy sản ven bờ đang suy giảm do khai thác bằng chất nổ, xyanua, xung điện, khai thác trái phép trong phân khu bảo vệ nghiêm ngặt, khai thác quá mức bằng ngư cụ không đúng quy định cùng với tác động của ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu.
Trước thực trạng này, ông Cảnh và một số chuyên gia đề xuất phát triển các mô hình sinh kế bền vững như du lịch sinh thái cộng đồng, thành lập tổ cộng đồng quản lý tài nguyên, khoanh vùng bảo vệ bãi đẻ, bãi giống thủy sản kết hợp khai thác hợp lý với bảo tồn đa dạng sinh học. Ông Hồ Văn Hoan, phó giám đốc Sở Văn hóa, thể thao và du lịch tỉnh Quảng Trị, đưa ra ý kiến là Cồn Cỏ nên giới hạn làm du lịch trên diện tích đất liền khoảng 2,3 km² vì đảo dễ rơi vào tình trạng quá tải, cần mở rộng không gian phát triển ra biển bằng cách tận dụng khu bảo tồn rộng hơn 4.500ha như một “không gian du lịch” mới.
Với các sản phẩm đặc thù như lặn ngắm san hô, khám phá hệ sinh thái biển, du lịch cộng đồng gắn với đời sống ngư dân. Có hướng tiếp cận thông qua việc tái hiện các di tích chiến tranh, giúp du khách trải nghiệm lịch sử thay vì chỉ tham quan thụ động. Cùng với đó, việc kết nối tuyến du lịch Cửa Việt - Cửa Tùng - Cồn Cỏ, đồng thời nghiên cứu mở rộng tuyến Nhật Lệ - Cồn Cỏ được kỳ vọng sẽ hình thành chuỗi sản phẩm du lịch biển đảo đặc trưng, gia tăng sức hút cho điểm đến.
Ông Phạm Hoàng Phương, phó chủ tịch Hội Lữ hành Quảng Trị - giám đốc Công ty Du lịch Ken Travel, đưa ra ý kiến là sức hút của Cồn Cỏ đến từ du lịch lịch sử, du khách đến đây còn làm một hành trình “về nguồn” với hệ thống hầm hào, địa đạo, lô cốt, cột cờ, bảo tàng, súng pháo… Cồn Cỏ có rừng chiếm hơn 70% diện tích tự nhiên, thảm thực vật ba tầng xanh quanh năm, hệ sinh thái biển đa dạng… thu hút du khách, sẽ kéo theo rác thải nhựa, cạn kiệt nhanh chóng nguồn nước ngọt, hoạt động lặn ngắm san hô nếu không được kiểm soát có thể gây tổn hại đến hệ sinh thái biển…
Từ các ý kiến khác nữa, lãnh đạo đặc khu Cồn Cỏ sẽ xem xét để phát triển du lịch theo hướng khai thác nguyên thiên nhiên, giá trị lịch sử và sinh kế cộng đồng trong mối quan hệ hài hòa, cân bằng giữa phát triển và bảo tồn. Không chạy theo số lượng khách mà lựa chọn mô hình du lịch sinh thái chất lượng cao, quy mô vừa phải, có kiểm soát những cũng đáp ứng thị hiếu và nhu cầu cho du khách, từng bước đưa Cồn Cỏ thành điểm đến chất lượng cao, độc đáo của du lịch Quảng Trị.
