Quảng Ngãi đề xuất điều chỉnh hướng tuyến ven biển Dung Quất- Sa Huỳnh với tổng vốn hơn 6.000 tỷ đồng nhằm tránh đầm nước ngọt An Khê, nơi được ví là “trái tim”của quần thể di tích quốc gia đặc biệt văn hóa Sa Huỳnh.
Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông tỉnh Quảng Ngãi vừa gửi UBND tỉnh Quảng Ngãi về việc đề xuất điều chỉnh phương án tuyến tránh đầm An Khê thuộc dự án đường ven biển Dung Quất - Sa Huỳnh, giai đoạn III.
Chủ đầu tư kiến nghị UBND tỉnh Quảng Ngãi xem xét, thống nhất phương án dự án đường ven biển Dung Quất - Sa Huỳnh, giai đoạn III không đi qua đầm nước ngọt An Khê, thay vì phương án băng xuyên qua đầm như trước đó. Mục tiêu đưa ra là nhằm bảo tồn không gian văn hóa Sa Huỳnh và hệ sinh thái đặc thù của vùng đầm cổ.
Đề xuất được đưa ra sau chuyến khảo sát thực địa của Đoàn công tác của Bộ Văn hóa, thể thao và Du lịch cùng các thành viên Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia. Đoàn khảo sát kiến nghị địa phương nghiên cứu phương án nắn tuyến vòng theo hướng quốc lộ 1, tránh cắt ngang đầm An Khê và các triền dốc phía sau Nhà trưng bày văn hóa Sa Huỳnh, nơi được đánh giá còn tiềm ẩn nhiều dấu tích khảo cổ thuộc các lớp văn hóa Sa Huỳnh và Chămpa.
Đầm An Khê từ lâu được xem là “cái nôi” của văn hóa Sa Huỳnh, nền văn hóa khảo cổ tiêu biểu ở miền Trung Việt Nam có niên đại hơn 2.000 năm. Không chỉ mang giá trị lịch sử, khảo cổ, khu vực này còn là không gian sinh thái đầm nước hiếm hoi còn khá nguyên vẹn ở cực Nam tỉnh Quảng
Việc cân nhắc thay đổi hướng tuyến cho thấy sự chuyển biến trong tư duy phát triển hạ tầng gắn với bảo tồn di sản. Trong bối cảnh nhiều không gian khảo cổ ven biển đang chịu áp lực đô thị hóa và giao thông, việc lựa chọn “né di sản” được xem là hướng tiếp cận thận trọng và có trách nhiệm. Nếu được UBND tỉnh Quảng Ngãi chấp thuận, phương án mới sẽ là cơ sở để điều chỉnh báo cáo nghiên cứu tiền khả thi của dự án đường ven biển Dung Quất - Sa Huỳnh giai đoạn III trong thời gian tới.
Ngày 30/12/2022, Thủ tướng quyết định xếp hạng di tích khảo cổ Văn hóa Sa Huỳnh (thị xã Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi) là di tích quốc gia đặc biệt.
Nằm cách trung tâm hành chính tỉnh Quảng Ngãi khoảng 45 km về phía nam, quần thể di tích Sa Huỳnh (thị xã Đức Phổ) nằm sát tuyến quốc lộ 1 và đường sắt Bắc - Nam. Quần thể di tích văn hóa Sa Huỳnh gồm 5 điểm, trải rộng trên diện tích 480 ha với nhiều danh lam, thắng cảnh nổi tiếng như đầm An Khê, Phú Khương, Long Thạnh, Thạnh Đức, làng cổ Gò Cỏ... phân bố liên tục trong không gian đầm, biển, cồn cát Sa Huỳnh.
Đầm nước ngọt An Khê được ví là trái tim của di tích văn hóa Sa Huỳnh. Năm 1909, nhà khảo cổ học người Pháp, M.Vinet, lần đầu phát hiện bên bờ biển Sa Huỳnh, gần làng cổ Gò Cỏ có khoảng 200 mộ chum.
Di tích khảo cổ đó được gọi là Dépot à Jarres Sa Huỳnh (kho chum Sa Huỳnh). Cùng với văn hóa Đông Sơn (miền Bắc), văn hóa Óc Eo (miền Nam), văn hóa Sa Huỳnh (miền Trung) là "ba cái nôi văn minh" xưa tạo thành tam giác văn hóa trên lãnh thổ Việt Nam. Nhà trưng bày Văn hóa Sa Huỳnh đã đưa vào hoạt động, trưng bày và giới thiệu nhiều hiện vật, tư liệu quý đến du khách trong nước và quốc tế. Ngoài ra, trong không gian Văn hóa Sa Huỳnh còn có làng cổ Gò Cỏ độc đáo.
Làng cổ này có tảng đá khắc mười dòng chữ Chăm cổ (chữ Phạn) ở làng Gò Cỏ. Bên cạnh đó, làng cổ này vẫn còn lưu giữ các di tích đền thờ và 11 giếng cổ, con đường cổ của người Chăm Pa tồn tại cách nay hàng trăm năm và các phong tục tập quán mang nhiều đặc trưng văn hóa Sa Huỳnh hơn 3.000 năm trước.
