Chào mừng Năm Du lịch Quốc gia 2026 với chủ đề: “Gia Lai - Đại ngàn chạm biển xanh” , các nghệ nhân ở làng nghề Xuân An miệt mài làm suốt 15 ngày để làm nên sản phẩm nón ngựa Phú Gia độc đáo giới thiệu rộng rãi đến du khách trong nước và bạn bè quốc tế.
Chiều 27/3, lãnh đạo xã Xuân An cùng các nghệ nhân tặng chiếc nón ngựa Phú Gia cho lãnh đạo tỉnh Gia Lai nhằm quảng bá di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đến du khách trong nước và bạn bè quốc tế.
Tại buổi lễ trao tặng, ông Hồ Văn Tuấn, Phó Chủ tịch Thường trực UBND xã Xuân An, cho biết nghề chằm nón ngựa Phú Gia có lịch sử hơn 200 năm, hiện có khoảng 300 hộ tham gia sản xuất nón ngựa. Ngày 9/4/2024, nghề chằm nón ngựa Phú Gia được Bộ Văn hóa, thể thao và Du lịch công nhận là di sản phi vật thể quốc gia.
Nhắc đến nón ngựa Phú Gia, nhiều người nghĩ đến hình ảnh các lý trưởng, chánh tổng, người có chức sắc trong làng, xã... ngồi trên lưng ngựa, đội nón chụp bạc trên các nẻo đường ở làng quê thời xa xưa.
Hình ảnh này đã ăn sâu vào tiềm thức của người dân Bình Định, được miêu tả đầy hóm hỉnh trong ca dao: Thầy Chánh nón chụp bạc, áo tam gian/ Cưỡi ngựa qua làng con gái chạy te/ Thầy Lý nón ngựa áo the/ Chẳng sợ ngựa đè mà sợ bóng quan… Tương truyền, chiếc nón ngựa Phú Gia còn gắn liền với đội quân Tây Sơn thần tốc, với hình ảnh vị anh hùng dân tộc Quang Trung- Nguyễn Huệ.
Theo tài liệu nghiên cứu, ngày xưa, nón ngựa chỉ dành cho giới có chức sắc và những người thuộc giới thượng lưu, quyền quý. Những mẫu hoa văn được thêu tinh xảo long, lân, quy, phụng thể hiện quyền uy của người đội nón trong thời đại phong kiến. Cũng chính nhờ những mẫu họa tiết này mà khi đội trên đầu, nón ngựa Phú Gia vừa có nét cao sang, quý phái, vừa gợi lên sự trang nhã, mềm mại.
Đê làm chiếc nón ngựa Phú Gia có đường kính 80 cm, 5 nghệ nhân thay phiên nhau làm suốt 15 ngày mới làm xong sản phẩm này. Chiếc nón ngựa Phú Gia được làm thủ công với nhiều công đoạn, mỗi công đoạn lại yêu cầu cách thức khác nhau từ tạo sườn cho đến thêu thuyền, kết lá…
Nón ngựa Phú Gia được kết cấu rất đặc biệt và rất bền chắc. Nón được kết thành 10 lớp, nguyên liệu làm nón là lá kè (lá cọ), ống giang (cật), rễ dứa… mọc tự nhiên trong rừng núi Bình Định. Hoa văn trên nón ngựa đa số là các hình ảnh mang đậm bản sắc văn hóa người Việt như: đám mây, long, lân, quy, phụng, hoa sen, bầu rượu…
Về vấn đề này, bà Nguyễn Thị Thanh Lịch, Phó chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai trân trọng cảm ơn tình cảm cả các nghệ nhân xã Xuân An đã trao tặng sản phẩm nón ngựa Phú Gia nhằm quảng bá di sản phi vật thể quốc gia này đến với du khách trong nước và quốc tế trong Năm Năm Du lịch Quốc gia 2026.
“Các nghệ nhân đã làm nên chiếc nón ngựa Phú Gia đặc biệt độc đáo, tái hiện quá khứ lịch sử hào húng của phong trào Tây Sơn gắn với hình ảnh vị anh hùng dân tộc Quang Trung. Đó là câu chuyện lịch sử, văn hóa đặc trưng gửi đến du khách trong Năm Du lịch Quốc gia 2026”, bà Lịch nói.
Năm Du lịch quốc gia, Gia Lai chọn linh vật là chú voi trong trang phục thổ cẩm dễ thương mang gùi cà phê đứng bên dãy núi, tượng trưng cho văn hóa Tây Nguyên và sản vật đặc trưng của vùng cao và chú cá voi đội nón ngựa Phú Gia chèo thuyền trên làn nước xanh, gợi liên tưởng đến biển cả và hành trình khám phá hấp dẫn du khách đến với Gia Lai.
