Xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh, đưa Nghị quyết vào cuộc sống là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên, vừa cấp bách, vừa lâu dài, vượt khỏi tư duy nhiệm kỳ, được TP.HCM tập trung, đồng lòng tổ chức triển khai thực hiện trong thời gian qua với kỳ vọng về một “công trình lớn”, di sản cho mai sau.

LTS: Xây dựng Không gian Văn hóa Hồ Chí Minh được đánh giá là quyết sách sáng tạo, chủ trương mang tính đột phá của Đảng bộ TP.HCM, xuất phát từ thực tiễn khách quan, thể hiện ý chí, nguyện vọng, mong muốn của đông đảo cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân. Tạp chí Du lịch TP.HCM trân trọng giới thiệu Chuyên đề: Không gian văn hóa Hồ Chí Minh: Dấu ấn của Đảng bộ TP.HCM về xây dựng, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, gồm 3 bài viết:

Bài 1: Kiên định nền tảng tư tưởng - Lan tỏa bản sắc siêu đô thị

Bài 2: Lan tỏa rộng, thấm sâu mọi lĩnh vực đời sống, công trình lớn, di sản cho mai sau

Bài 3: Bền vững sức sống mới, gắn kết du lịch - công nghiệp văn hóa, nâng tầm bản sắc siêu đô thị

Công tác lãnh đạo, chỉ đạo, quán triệt, tuyên truyền xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh gắn với phát huy bản sắc văn hóa, con người TP.HCM được triển khai thực hiện quyết liệt, đồng bộ, từng bước đi vào chiều sâu, tạo chuyển biến rõ rệt trong nhận thức và hành động của cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức, người lao động và các tầng lớp nhân dân.

Bằng nhiều hình thức như tuyên truyền cổ động trực quan, triển lãm, văn nghệ, chương trình biểu diễn nghệ thuật, liên hoan, hội diễn, hội thi, chiếu phim, bản tin, hệ thống truyền thanh, tủ sách tại các khu phố, ấp..., nhận thức về vai trò, ý nghĩa, tầm quan trọng của Không gian văn hóa Hồ Chí Minh gắn với nhiệm vụ xây dựng và phát triển văn hóa, con người Thành phố Bác được nâng cao trong toàn hệ thống chính trị, xem đó là nhiệm vụ trọng tâm, có ý nghĩa chiến lược.

Cấp ủy các chi, đảng bộ cơ sở, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội đã cụ thể hóa chủ trương từ Nghị quyết Đảng bộ Thành phố thành chương trình, kế hoạch thực hiện cụ thể, cung cấp thông tin tư liệu cho cán bộ, đảng viên, đoàn viên, hội viên và nhân dân, tổ chức nhiều hoạt động cụ thể với hình thức phong phú, sinh động, phù hợp từng đối tượng, thành phần, lực lượng khác nhau...

Xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh được triển khai gắn với học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách của Bác, gắn với thực hiện các nhiệm vụ chính trị, tập trung chỉ đạo giải quyết kịp thời, có hiệu quả những vấn đề người dân bức xúc, những vấn đề nổi cộm của ngành, địa phương, cơ quan, đơn vị. Để từ đó, học và làm theo Bác trở thành nét đẹp văn hóa, tính cách, bản sắc riêng của TP.HCM.

Thành ủy TP.HCM nhấn mạnh xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh phải thiết thực, gần gũi với người dân, đảm bảo khả thi, không làm theo phong trào dẫn đến lãng phí nguồn lực, kém hiệu quả. Triển khai các nội dung phải đi vào thực tiễn, nhất quán phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”.

Huy động toàn bộ các lực lượng và nhân dân Thành phố đồng lòng, tích cực tham gia và cùng thụ hưởng ngày càng nhiều giá trị, lợi ích của việc xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh trên Thành phố mang tên Bác.

Người dân Thành phố, nhất là cán bộ lão thành cách mạng, văn nghệ sĩ, trí thức, các chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành đã nhiệt tình, tâm huyết góp ý, đề xuất giải pháp, hiến kế nhằm xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh thiết thực, hiệu quả.

TP.HCM còn tổ chức Hội thi Công dân Thành phố với hành trình xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh, tạo hiệu ứng lan tỏa sâu rộng.

Gắn với xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh, định kỳ, Thành phố tuyên dương gương điển hình tiên tiến tập thể, cá nhân mọi lĩnh vực công tác, mọi mặt đời sống xã hội đã tích cực học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh. Đó là những gương người tốt, việc tốt, phụ nữ “hai giỏi”, thanh niên tiên tiến làm theo lời Bác, nông dân sản xuất - kinh doanh giỏi, cán bộ, đoàn viên công đoàn “hai giỏi”, ông bà, cha mẹ mẫu mực, con cháu hiếu thảo, đặc biệt là những tấm gương tận tụy, hết lòng vì nhân dân của người đứng đầu các cấp...

Theo báo cáo, giai đoạn 2021-2024, TP.HCM đã tuyên dương 1.391 gương điển hình cấp Thành phố, 16.979 gương điển hình cấp quận, huyện và trên cơ sở. Trong đó có 326 mô hình mới, cách làm hay, 247 nội dung đột phá, sáng tạo, truyền cảm hứng.

Thành phố đã biên soạn, phát hành 6 tập sách Những chuyện kể về gương học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, 8 tập sách Những tấm gương bình dị tỏa sáng giữa đời thường - từ năm 2022 chuyển loại tác phẩm này sang hình thức sách điện tử, với hàng ngàn gương điển hình tập thể, cá nhân được giới thiệu, biểu dương và nhân rộng.

Tất cả đó góp phần khẳng định giá trị tinh thần lớn lao của di sản văn hóa Hồ Chí Minh đã và đang được gìn giữ, phát huy bởi mỗi người dân Thành phố mang tên Bác, minh chứng cho việc học tập và làm theo Bác đi vào chiều sâu, trở thành nếp nghĩ, nếp làm thường xuyên của cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân.

Trước thời điểm ban hành Chương trình hành động số 44, các địa phương, đơn vị đã sớm chủ động cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Thành phố, hình thành Không gian văn hóa Hồ Chí Minh với nhiều cách làm linh hoạt, sáng tạo, ấn tượng, đa dạng, tạo sức lan tỏa mạnh mẽ trong toàn hệ thống chính trị.

Mỗi chi bộ, cơ quan, đơn vị, các đơn vị lực lượng vũ trang, trường học, bệnh viện, các cơ sở tôn giáo, thờ tự, tín ngưỡng, các doanh nghiệp trong và ngoài khu vực nhà nước, khu công nghiệp, khu dân cư, nhà trọ, chợ, nơi công cộng... là những Không gian văn hóa Hồ Chí Minh thu nhỏ, được xây dựng phù hợp tình hình thực tế.

Đó là những không gian được thiết kế trang trọng, hiện đại, trưng bày nhiều hình ảnh, tư liệu, sách báo, ấn phẩm, tranh vẽ, hiện vật, kỷ vật, sa bàn... về cuộc đời, sự nghiệp, tư tưởng, đạo đức, phong cách Chủ tịch Hồ Chí Minh. Lồng ghép vào các nội dung cơ bản đó là những mảng chuyên đề phù hợp tình hình thực tế đơn vị, địa phương.

Chẳng hạn, Không gian văn hóa Hồ Chí Minh ở Tòa án Nhân dân TP.HCM có nội dung “Chủ tịch Hồ Chí Minh với công tác tòa án”, tại Sở Giáo dục và Đào tạo có nội dung “Bác Hồ với sự nghiệp giáo dục”, nhiều trường học phát triển Không gian văn hóa Hồ Chí Minh gắn với “5 điều Bác Hồ dạy”, có nội dung “Bác Hồ với thiếu nhi”, nhiều công ty, doanh nghiệp có nội dung “Bác Hồ với tổ chức Công đoàn”, “Chủ tịch Hồ Chí Minh với lao động - sản xuất”...

Nhiều địa phương, đơn vị chọn thời điểm khánh thành Không gian văn hóa Hồ Chí Minh đúng dịp kỷ niệm, chào mừng các ngày lễ lớn, sự kiện trọng đại của dân tộc như Thành lập Đảng 3/2, Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh 19/5, Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước 30/4... làm tăng thêm ý nghĩa cho nhiệm vụ chính trị.

Đơn cử, Bảo tàng Hồ Chí Minh - Chi nhánh TP.HCM đã phối hợp NXB Trẻ xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh, trưng bày các tác phẩm quý về Người, giới thiệu bản đồ Hành trình 30 năm tìm đường cứu nước và hoạt động cách mạng của Bác Hồ (5/6/1911-28/1/1941), triển khai thực hiện Sổ tay Không gian văn hóa Hồ Chí Minh... Qua đó, không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả tuyên truyền, giáo dục về cuộc đời, sự nghiệp, tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh đến các tầng lớp nhân dân, mà còn tiếp cận đông đảo du khách trong nước và quốc tế...

Một số nơi thiết lập Không gian văn hóa Hồ Chí Minh đa ngôn ngữ, bổ sung tiếng Anh, tiếng Trung, tiếng Hàn, tiếng Nhật... để người nước ngoài sinh sống, học tập và làm việc trên địa bàn dễ dàng tiếp cận được các thông tin về Hồ Chủ tịch.

Ủy ban về Người Việt Nam ở nước ngoài TP.HCM đã khánh thành công trình “Không gian văn hóa Hồ Chí Minh - Điểm hẹn kiều bào” (6/2024), tạo môi trường giao lưu, học hỏi và kết nối, thúc đẩy sự đoàn kết, gắn bó giữa nhân dân Thành phố và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài vì sự phát triển chung của Thành phố và đất nước. Đó là nơi kiều bào trải nghiệm di sản văn hóa, lịch sử, tư tưởng Hồ Chí Minh, là cầu nối hỗ trợ người làm công tác kiều bào tìm hiểu, nghiên cứu và tuyên truyền, phổ biến văn hóa, tư tưởng Hồ Chí Minh đến cộng đồng kiều bào trên toàn thế giới...

Không gian văn hóa Hồ Chí Minh ở các đơn vị, địa phương được tổ chức thực sự là không gian “sống”, “mở”, gắn với sinh hoạt thường nhật như làm việc, hội họp, công vụ, kết nạp đảng viên mới, học tập, giảng dạy, vui chơi, giao lưu, kết nối...

Nhiều đơn vị, địa phương đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong thiết lập Không gian văn hóa Hồ Chí Minh, tăng cường hình thức bảo tàng trực tuyến, bảo tàng 3D thực tế ảo, tour tham quan 360 độ, tủ sách điện tử, gắn mã QR điều hướng truy cập tài liệu số, tích hợp công nghệ tương tác như màn hình cảm ứng, tích hợp sản phẩm đa phương tiện video clip, âm thanh... để tăng trải nghiệm cho người xem.

Trong kỷ nguyên số, TP.HCM đẩy mạnh khai thác, tận dụng tối đa mặt tích cực của Internet, các nền tảng mạng xã hội trong tuyên truyền học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, hình thành Không gian văn hóa Hồ Chí Minh trên không gian số. Đây là điểm mới, đón đầu xu thế tất yếu của Cách mạng Công nghiệp 4.0, tăng cường tương tác, tạo điều kiện để cán bộ, đảng viên và nhân dân dễ dàng tiếp cận mọi nơi, mọi lúc, không bị giới hạn bởi các rào cản không gian - thời gian vật lý.

Đơn cử, Trang cộng đồng (Fanpage) Cột cờ Thủ Ngữ (Facebook, YouTube, Zalo) của Quận 1 cũ, nay là Phường Bến Thành thời gian qua đăng tải hàng trăm bài viết, phim ngắn, infographic, tài liệu..., lập chuyên mục “Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh - Biên niên sử truyền hình”, “Hồ Chí Minh - Chân dung một con người”, “Học tập và làm theo Bác kính yêu”, “Nhớ lời Bác dạy”, “Học Bác mỗi ngày”... thu hút hàng triệu lượt xem, tương tác, chia sẻ. Trang cộng đồng Cột cờ Thủ Ngữ liên kết gần 120 fanpage của các cơ quan, đơn vị, tạo sự lan tỏa mạnh mẽ trên không gian mạng.

Thành phố còn quan tâm bảo tồn, phát huy giá trị các di tích lịch sử - văn hóa, thiết chế văn hóa gắn với cuộc đời, sự nghiệp Chủ tịch Hồ Chí Minh, gắn với công tác chỉnh trang đô thị, quy hoạch, đầu tư xây dựng, khai thác hiệu quả các công trình, thiết chế mới.

Thành phố đã phát huy giá trị của Bến Nhà Rồng, nay là Bảo tàng Hồ Chí Minh - Chi nhánh TP.HCM, Di tích lịch sử Nhà số 5 Châu Văn Liêm nơi Bác từng ở, Tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh tại đường đi bộ Nguyễn Huệ, Tượng đài Bác Hồ với thiếu nhi tại Nhà Thiếu nhi Thành phố...

Song song đó, tiếp tục hoàn chỉnh hồ sơ, dự án quy hoạch, đầu tư xây dựng không gian văn hóa cộng đồng, quảng trường, tượng đài, các thiết chế văn hóa, công viên văn hóa tôn vinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, tạo nơi sinh hoạt văn hóa cho nhân dân.

TP.HCM đã phối hợp tỉnh Nghệ An tổ chức Lễ hội Làng Sen với chủ đề “Từ Làng Sen đến Thành phố mang tên Hồ Chí Minh”, hỗ trợ Khu di tích quốc gia đặc biệt Kim Liên số hóa tài liệu, hiện vật, trưng bày về cuộc đời, sự nghiệp của Người...

Thành phố Bác còn tích cực phát huy tác dụng của Không gian văn hóa Hồ Chí Minh trong hoạt động đối ngoại và hợp tác quốc tế. Triển khai Đề án Tôn vinh Chủ tịch Hồ Chí Minh ở nước ngoài với chủ trương xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh tại trụ sở Đảng Cộng sản Chile, Đảng Công nhân Hungary, xây dựng, khánh thành tượng Bác ở Saint Petersburg (Liên bang Nga), tu bổ tượng Bác ở Mexico, tôn tạo Khu di tích lịch sử Bác Hồ tại Savannakhet, Lào... Qua đó, tăng cường các hoạt động giao lưu văn hóa, học tập kinh nghiệm, đẩy mạnh nghiên cứu, sưu tầm, quảng bá, tuyên truyền, giáo dục và phát huy giá trị di sản Hồ Chí Minh tại nước ngoài.

Việc nghiên cứu, sáng tác, xuất bản, sản xuất, quảng bá các tác phẩm văn học, nghệ thuật, báo chí, phim tư liệu, phóng sự, video clip... mang tính tư tưởng, thẩm mỹ, phong phú, hấp dẫn về cuộc đời và sự nghiệp Chủ tịch Hồ Chí Minh được đẩy mạnh, góp phần đưa tư tưởng, đạo đức, phong cách của Người thấm sâu vào đời sống xã hội.

Liên hiệp các hội văn học, nghệ thuật Thành phố chỉ đạo định hướng hoạt động sáng tác, tổ chức hội nghị chuyên đề, tập huấn, bồi dưỡng kiến thức và lý luận phê bình văn học, nghệ thuật, thực hiện cơ chế “đặt hàng” các đề tài truyền thống cách mạng, đề tài xây dựng và phát triển Thành phố... Từ đó, cổ vũ, động viên văn nghệ sĩ sáng tạo nhiều tác phẩm văn học, nghệ thuật có giá trị tư tưởng và nghệ thuật cao, khẳng định mục đích, ý nghĩa của việc học tập và làm theo Bác đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, sự nghiệp xây dựng và phát triển TP.HCM.

Đóng góp vào các hoạt động phong phú, đa dạng nhằm xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh tại Thành phố mang tên Bác, Giải thưởng Sáng tác, quảng bá tác phẩm văn học, nghệ thuật, báo chí chủ đề “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” thời gian qua tiếp tục ghi dấu bằng nhiều tác phẩm có chiều sâu tư tưởng, giàu giá trị nhân văn và sáng tạo nghệ thuật.

Từ chỗ chỉ dành cho giới nghệ sĩ, TP.HCM đã mở rộng đối tượng dự thi đến khối không chuyên. Tiếp nối thành công qua 7 lần phát động, trao giải, trong đợt 2 giai đoạn 2021-2025, Hội đồng chung khảo tiếp nhận 314 hồ sơ tham dự ở nhiều thể loại; từ đó chọn trao 115 giải thưởng cao quý cho các tác phẩm xuất sắc.

Theo Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy, Giải thưởng đã tạo hiệu ứng mạnh mẽ, được văn nghệ sĩ, phóng viên, nhà báo và nhân dân hưởng ứng rộng rãi, “góp phần bồi đắp giá trị văn hóa và mở rộng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh đến với cộng đồng”. Nhiều tác phẩm bám sát thực tiễn, phản ánh sinh động hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh và các gương sáng trong học tập, làm theo Bác khắp các lĩnh vực.

Quyết tâm đưa những tác phẩm, sáng tác mới có giá trị tích cực, ý nghĩa ấy lan tỏa rộng rãi hơn trong nhân dân, Thành ủy TP.HCM đã thành lập Ban Chỉ đạo đẩy mạnh tuyên truyền, quảng bá các tác phẩm văn học, nghệ thuật chủ đề “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” với nhiều hình thức phong phú, đa dạng.

Các cơ quan báo chí Thành phố tăng cường tuyên truyền thông qua các chuyên trang, chuyên mục về học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh.

Báo chí là tiếng nói tích cực, vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng, văn hóa. Thời gian qua, nhiều hình thức phong phú, sinh động như tin bài, video, audio, infographic... được triển khai thực hiện, qua đó tuyên truyền đậm nét, chuyển tải chủ trương, chính sách, các sự kiện chính trị, ngày lễ, kỷ niệm trọng đại của đất nước, các gương tiêu biểu trong học tập và làm theo Bác, các mô hình, giải pháp xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh, xây dựng văn hóa, con người Thành phố...

Các đơn vị xuất bản, phát triển văn hóa đọc có đóng góp quan trọng trong xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh tại Thành phố Bác. Đơn cử, NXB Trẻ đã rất tâm huyết trong thành lập và phát huy Tủ sách Di sản Hồ Chí Minh. Tên gọi ban đầu là Tủ sách 30 năm thực hiện Di chúc Bác Hồ, ra đời từ năm 1999. Qua chặng đường hơn 1/4 thế kỷ, Tủ sách đặc sắc này của NXB Trẻ đã giới hiệu hơn 70 đầu sách giấy, ngoài ra còn có sách điện tử, sách nói audio book, bản đồ. Đó là những công trình nghiên cứu công phu, đa dạng về thể loại (chính luận, nghiên cứu, câu chuyện đời thường), về đề tài (Bác Hồ với các giới, ngành, trên nhiều lĩnh vực), về tác giả (sách do Bác viết và nhiều tác giả khác nhau viết về Bác). Đó là nguồn tư liệu quý, phục vụ cho tìm hiểu, học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh.

Những không gian văn hóa đọc tiêu biểu như Đường sách TP.HCM (đường Nguyễn Văn Bình), Đường sách TP. Thủ Đức (đường Hồ Thị Tư) khi được cộng hưởng với Không gian văn hóa Hồ Chí Minh cũng đã nhân lên nhiều lần giá trị của di sản văn hóa Hồ Chí Minh.

Chào mùa xuân đầu tiên trên siêu đô thị mới, Lễ hội Đường sách Tết Bính Ngọ 2026 Xuân hội tụ - Vững bước vươn mình được tổ chức quy mô. Đây là điểm hẹn văn hóa đặc sắc, góp phần quảng bá, lan tỏa văn hóa đọc tại TP.HCM suốt gần hai thập kỷ qua. Sự kiện năm nay đặc biệt dành vị trí trung tâm, trang trọng cho Không gian văn hóa Hồ Chí Minh, bố trí tại đường Lê Lợi (phường Sài Gòn và Bến Thành), do Bảo tàng Hồ Chí Minh - Chi nhánh TP.HCM phối hợp các đơn vị xuất bản thực hiện, sắp đặt theo chủ đề “Rừng tre kể chuyện”, ứng dụng công nghệ trình chiếu tương tác. Theo Ban tổ chức, gần 70 cuốn sách thuộc Tủ sách Di sản Hồ Chí Minh được trưng bày, như ấn phẩm Nhật ký trong tù, Đường Kách mệnh, Hồ Chí Minh - Người tin ở con người, sách ảnh tiếng Anh Uncle Ho: The Name that Illuminates Viet Nam’s Beauty...

Xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh, như vậy, thực sự đã trở thành “công trình lớn”, di sản chính trị - văn hóa quan trọng của Đảng bộ Thành phố mang tên Bác trước ngưỡng cửa tiến vào kỷ nguyên phát triển mới.